Dodał: |
Aktualizacja: |
Oceń: 0 0

1. Co to jest stowarzyszenie i jakie są rodzaje stowarzyszeń? Co to jest fundacja? Jakie są różnice między stowarzyszeniem a fundacją?

Stowarzyszenie jest formą zrzeszenia się grupy osób, które decydują się działać razem we wspólnym celu. Od zwykłej, nieformalnej grupy osób odróżnia je to, że jest ono oficjalnie zarejestrowane, ma zarejestrowaną nazwę, może używać pieczęci, wynajmować lokal itp.

Stowarzyszenie tworzą członkowie i członkinie, którzy decydują o celach i kierunkach wspólnych działań. Wiąże się to z istnieniem wewnętrznej demokracji wyrażającymi się np. organizowanymi regularnie zgromadzeniami członków stowarzyszenia, prawem każdego członka stowarzyszenia do wypowiadania się o celach i metodach działania stowarzyszenia, do kandydowania do władz stowarzyszenia itp.

Innym rodzajem organizacji jest fundacja, powoływana przez osobę lub grupę osób (fundatorów) i formalnie stanowiąca pewien zestaw składników majątkowych przeznaczonych na realizację określonych przez fundatorów celów. W praktyce działalność fundacji polega na tym, że fundatorzy powołują zarząd fundacji, a ten z kolei, wykorzystując jej majątek, prowadzi dalszą działalność (bardzo często w sposób podobny jak stowarzyszenie). W fundacji nie ma wewnętrznej demokracji – członków, wyborów do władz czy regularnych zebrań członków. Fundatorami mogą być osoby fizyczne niezależnie od ich obywatelstwa i miejsca zamieszkania bądź osoby prawne mające siedziby w Polsce lub za granicą. Jednak siedziba fundacji powinna znajdować się w Polsce.

Pomimo wskazanych różnic w praktyce często różnica między stowarzyszeniem a fundacją nie jest z zewnątrz dostrzegana. Zarówno stowarzyszenia, jak i fundacje zalicza się do tzw. organizacji pozarządowych lub organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Stowarzyszenia i fundacje mogą realizować rozmaite cele, także związane z migracjami, np. wspomagać migrantów w przystosowywaniu się do życia w Polsce, kultywować zwyczaje narodowe pewnej grupy migrantów, wpływać na władze w celu poprawy sytuacji migrantów itd. Ich zasięg działania może być zarówno lokalny (np. tylko na obszarze jednego powiatu czy województwa), jak i ogólnokrajowy. Mogą one także tworzyć swoje jednostki terenowe (tzw. oddziały), a także przystępować do międzynarodowych sieci organizacji. Zarówno stowarzyszenie, jak i fundacja ma tzw. osobowość prawną – to oficjalnie istniejące i zarejestrowane podmioty, które mogą np. prowadzić sprawy sądowe czy administracyjne we własnym imieniu.

Stowarzyszenia i fundacje są organizacjami nienastawionymi na zysk, co nie oznacza, że nie mogą zatrudniać pracowników czy pobierać opłat za świadczone przez siebie usługi (np. za szkolenia bądź kursy językowe). Mogą także prowadzić działalność gospodarczą (podobnie jak firma). Jednak w sytuacji, gdy organizacja pobiera opłaty lub w inny sposób osiąga zysk, nie może bezpośrednio przekazywać go swoim członkom, a jedynie ma prawo do wykorzystywania pieniędzy na realizację celów stowarzyszenia czy fundacji.

Należy także zwrócić uwagę, że w polskim prawie istnieje także tzw. stowarzyszenie zwykłe, czyli uproszczona forma stowarzyszenia. Może ono zostać założone przez co najmniej 3 osoby, działa na podstawie skrótowego regulaminu, nie rejestruje się go w sądzie, ale w starostwie powiatowym, nie może ono powoływać oddziałów, prowadzić działalności gospodarczej, uzyskiwać dotacji czy organizować zbiórek, a swoje dochody może czerpać wyłącznie ze składek członkowskich. Nie ma ono także osobowości prawnej.

Dalsze informacje będą dotyczyć podstawowej, nieuproszczonej formy stowarzyszenia nieprowadzącego działalności gospodarczej.

2. Kto może założyć stowarzyszenie? Cudzoziemcy z jakimi tytułami pobytowymi mogą założyć stowarzyszenie i być jego członkami?

Zgodnie z przepisami prawa cudzoziemcy mający miejsce zamieszkania w Polsce mogą zrzeszać się w stowarzyszeniach tak jak polscy obywatele.

Przepisy nie precyzują, co dokładnie oznacza miejsce zamieszkania, ale można przyjąć, że prawo do zrzeszania się w stowarzyszeniach mają cudzoziemcy, którym udzielono bezterminowego zezwolenia na pobyt w Polsce (zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, osoby ze statusem uchodźcy, objęte ochroną uzupełniającą, mające zgodę na pobyt ze względów humanitarnych oraz zgodę na pobyt tolerowany), jak również cudzoziemcy mający zezwolenie na pobyt czasowy. W praktyce ograniczenie to dotyczy jedynie założycieli stowarzyszenia.

Cudzoziemcy niemający miejsca zamieszkania w Polsce mogą wstępować do stowarzyszeń, o ile statut danego stowarzyszenia przewiduje taką możliwość. Zatem także cudzoziemcy przebywający w Polsce na podstawie wizy czy ubiegający się o nadanie statusu uchodźcy mogą wstępować do stowarzyszeń, tzn. już po tym, jak stowarzyszenie zostanie zarejestrowane. Oczywiście należy pamiętać, aby statut zawierał postanowienie, że zarówno cudzoziemcy mający miejsce zamieszkania, jak i niemający miejsca zamieszkania w Polsce mogą wstąpić do stowarzyszenia. Nie ma przeszkód, aby stowarzyszenie składało się wyłącznie lub w większości z cudzoziemców.

Jeśli chodzi o wiek, to prawo stanowi, że stowarzyszenie mogą tworzyć osoby mające pełną zdolność do czynności prawnych (tj. najczęściej osoby pełnoletnie) i niepozbawione praw publicznych (takie pozbawienie może nastąpić wyrokiem sądu za przestępstwo i zdarza się raczej rzadko).

Jednak osoby w wieku od 16 do 18 lat (mające ograniczoną zdolność do czynności prawnych) mogą należeć do stowarzyszenia, wybierać członków władz stowarzyszenia, jak i mają prawo należeć do grona takich władz. Jednak w składzie zarządu stowarzyszenia większość muszą stanowić osoby o pełnej zdolności do czynności prawnych (pełnoletnie).

Osoby w wieku poniżej 16 lat mogą być także członkami stowarzyszeń. Jednak muszą mieć na to zgodę przedstawicieli ustawowych (najczęściej są to rodzice, zgoda może być wyrażona na piśmie i przedstawiana przy przyjmowaniu danego małoletniego do stowarzyszenia). Osoby w wieku poniżej 16 lat mogą brać udział w walnych zebraniach członków stowarzyszeń, jednak nie mają prawa głosu. Nie mogą także wybierać członków władz stowarzyszenia (zarządu, komisji rewizyjnej) ani same wchodzić w skład takich władz.

3. Jak założyć stowarzyszenie?

Zebranie odpowiedniej liczby osób i przygotowanie projektu statutu

Zgodnie z przepisami stowarzyszenie tworzy co najmniej 15 osób. Zatem pierwszym krokiem powinno być zebranie takiej liczby osób, najlepiej mających ważną kartę pobytu. Dobrze jest zebrać większą grupę, aby w przypadku nieprzybycia jednej lub kilku osób na spotkanie założycielskie nie okazało się, że nie jest możliwe jego odbycie (właśnie ze względu na brak wymaganej liczby osób).

Następnie należy przygotować projekt statutu stowarzyszenia. Statut powinien zawierać co najmniej: 

  • nazwę stowarzyszenia (powinna ona odróżniać stowarzyszenie od innych stowarzyszeń, organizacji i instytucji),
  • określenie obszaru działania stowarzyszenia (cała Polska czy też np. tylko województwo mazowieckie, w praktyce warto wpisywać szeroki obszar działania, gdyż następnie, gdy stowarzyszenie postanowi zmienić obszary działania, wówczas zajdzie konieczność zmiany statutu),
  • siedzibę stowarzyszenia (wystarczy samo miasto),
  • cele i sposoby ich realizacji (celem może być np. promocja kultury danego narodu wśród polskiego społeczeństwa, a sposobem realizacji – organizowanie imprez kulturalnych, kursów nauki języka itp.; tu także warto wskazać jak najwięcej celów i sposobów ich realizacji – nie ma obowiązku aktywnego realizowania wszystkich celów i korzystania ze wszystkich wskazanych sposobów, z drugiej strony przyjęcie nowego celu i nowego sposobu realizacji spowoduje konieczność zmiany statutu),
  • sposób nabywania i utraty członkostwa, przyczyny tej utraty (np. nabywanie członkostwa może nastąpić poprzez złożenie deklaracji członkowskiej i odpowiednią uchwałę zarządu stowarzyszenia, można też nieco ograniczyć dostęp do stowarzyszenia poprzez konieczność rekomendacji nowego członka stowarzyszenia przez kilku obecnych członków, przyczyną utraty członkostwa może być np. działanie niezgodne z celami stowarzyszenia czy nieopłacanie składek członkowskich),
  • prawa i obowiązki członków (np. prawo do wypowiadania się o celach i sposobach działania stowarzyszenia, obowiązek opłacania składek członkowskich itp.),
  • określenie władz stowarzyszenia, tryb dokonywania ich wyboru, uzupełniania składu oraz ich kompetencje (władze to najczęściej walne zebranie członków stowarzyszenia, zarząd kierujący bieżącą pracą stowarzyszenia oraz organ kontrolny – komisja rewizyjna),
  • sposób reprezentowania stowarzyszenia oraz zaciągania zobowiązań majątkowych, a także warunki ważności jego uchwał (reprezentowanie z reguły należy do zarządu, reprezentacja polega na tym, że określeni członkowie zarządu mogą skutecznie podpisywać umowy i inne oficjalne dokumenty, np. prezes zarządu wraz z drugim członkiem zarządu, działając łącznie),
  • sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ustanawiania składek członkowskich (środki mogą pochodzić np. z dotacji, ze zbiórek publicznych, a także ze spadków czy darowizn),
  • zasady dokonywania zmian statutu,
  • sposób rozwiązania się stowarzyszenia.

Statut może zawierać także inne postanowienia, np. o możliwości powołania oddziałów czy przyjmowania do stowarzyszenia cudzoziemców niemających miejsca zamieszkania w Polsce.

Projekt statutu dobrze jest skonsultować z komórką starostwa powiatowego zajmującą się nadzorem nad stowarzyszeniami jeszcze przed jego przyjęciem i złożeniem do sądu. Po złożeniu go do sądu statut i tak zostanie przesłany przez sąd do odpowiedniego starostwa w celu zaopiniowania, a ono będzie mogło złożyć swoje zastrzeżenia do statutu, co spowoduje dalszą korespondencję i może zabrać sporo czasu. Natomiast gdy tekst statutu zostanie skonsultowany ze starostwem przez założycieli stowarzyszenia wcześniej, wówczas nie powinno ono mieć do niego żadnych zastrzeżeń, gdy już dostanie go z sądu.

Przykładowe statuty stowarzyszeń:
Związek Ukraińców w Polsce http://www.zup.ukraina.com.pl/images/stories/NEWS/statut.pdf 
Stowarzyszenie Interwencji Prawnej http://interwencjaprawna.pl/o-sip/statut/ 

Zebranie założycielskie

Jak już wskazano, w zebraniu powinno wziąć udział co najmniej 15 osób. Spotkanie powinna prowadzić wybrana osoba, powinien także zostać sporządzony protokół opisujący przebieg zebrania i podjęte uchwały wraz z wynikami głosowania. Dobrze jest mieć kandydatów na prowadzącego i protokolanta jeszcze przed rozpoczęciem zebrania. Nie ma przeciwwskazań, aby np. prowadzący spotkanie był następnie wybrany na członka komitetu założycielskiego i członka zarządu stowarzyszenia.

Podczas zebrania założycielskiego powinny zostać podjęte uchwały przynajmniej

  • o powołaniu stowarzyszenia,
  • o przyjęciu statutu,
  • o wyborze komitetu założycielskiego (osób, które następnie zajmą się rejestracją stowarzyszenia).

Dobrze jest od razu podjąć uchwały o wyborze władz stowarzyszenia, o których mowa w statucie (np. dotyczące zarządu i komisji rewizyjnej), tak aby móc je od razu zgłosić przy rejestracji stowarzyszenia – w innym razie zaraz po rejestracji stowarzyszenia konieczne będzie odbycie ponownie zgromadzenia członków stowarzyszenia, wybór władz i ich osobna rejestracja.

Należy także sporządzić listę założycieli – osób obecnych na spotkaniu założycielskim. Lista ta powinna zawierać imiona i nazwiska, datę i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania oraz własnoręczne podpisy założycieli, do tego warto dopisać obywatelstwo członków założycieli, numer PESEL (jeśli posiadają) i numer karty pobytu. Nazwiska na tej liście powinny zostać podane w brzmieniu takim samym jak w karcie pobytu.

Protokół spotkania założycielskiego, podobnie jak uchwały, powinny zostać podpisane przez prowadzącego spotkanie i protokolanta.

Należy sporządzić co najmniej trzy egzemplarze każdego dokumentu (protokołów, uchwał, list) i w takiej też liczbie powinny one zostać podpisane. Dwa egzemplarze zostaną złożone w sądzie, a jeden egzemplarz pozostanie dla stowarzyszenia. Wszystkie dokumenty powinny zostać sporządzone w języku polskim.

Rejestracja w Krajowym Rejestrze Sądowym

Po przeprowadzeniu zebrania założycielskiego i przyjęciu wszystkich uchwał komitet założycielski dokonuje dalszych czynności mających na celu rejestrację stowarzyszenia.

Członkowie komitetu założycielskiego powinni zapewnić przygotowanie i złożenie do sądu rejestrowego następujących dokumentów:

  • wypełnionego formularza KRS-W20 – wniosek o rejestrację,
  • wypełnionego formularza KRS-WF zgłoszenia członków komitetu założycielskiego,
  • wypełnionego formularza KRS-WK – dla członków zarządu,
  • wypełnionego formularza KRS-WK – dla członków organu kontrolnego (komisji rewizyjnej),
  • statutu przyjętego na spotkaniu założycielskim,
  • listy założycieli sporządzonej na spotkaniu założycielskim,
  • protokołu ze spotkania założycielskiego wraz ze wszystkimi podjętymi uchwałami.

Jeśli któraś pozycja formularza nie będzie wypełniana, wówczas należy przekreślić dane miejsce. Formularze powinny zostać podpisane przez członków komitetu założycielskiego. Za rejestrację nie są przewidziane opłaty, zatem do wniosku nie załączamy dowodu wpłaty (chyba że stowarzyszenie planuje prowadzić działalność gospodarczą, wówczas opłaty ponosi się za wpis do rejestru przedsiębiorców).

Dokumenty te składa się w dwóch egzemplarzach do odpowiedniego wydziału sądu rejestrowego (Krajowego Rejestru Sądowego). W przypadku gdy dokumenty te będą składane osobiście w sądzie, warto mieć ze sobą dodatkowo jeszcze jeden wniosek o rejestrację, na którym pracownik sądu umieści stempel potwierdzający złożenie wniosku. Dokumenty te (także w dwóch egzemplarzach) można również wysłać listem poleconym na adres sądu.

Lista adresów sądów rejestrowych znajduje się na stronie: http://bip.ms.gov.pl/pl/rejestry-i-ewidencje/okrajowy-rejestr-sadowy/adresy/  (na tej samej stronie po lewej znajdują się odnośniki m.in. do formularzy, które składa się przy rejestracji).

Po złożeniu dokumentów sąd kieruje je do starostwa powiatowego, które je opiniuje i może zgłosić zastrzeżenia (jeśli występują, to dotyczą one najczęściej treści statutu). Sąd może także kierować do założycieli dalszą korespondencję z pytaniami dotyczącymi np. pisowni nazwiska cudzoziemskiego (może np. wezwać do przesłania kopii karty pobytu danej osoby). Takie wezwanie zazwyczaj zawiera termin, w którym należy odpowiedzieć i informacje o konsekwencjach braku odpowiedzi (np. zwrot wniosku o rejestrację stowarzyszenia, co powoduje niedokonanie rejestracji), dlatego należy zachowywać termin na odpowiedź (liczy się data nadania odpowiedzi listem poleconym lub złożenia pisma w sądzie).

Jeśli sąd uzna, że wszystkie warunki do rejestracji stowarzyszenia zostały spełnione, wówczas dokonuje rejestracji i informuje o tym stowarzyszenie. Jeśli przy rejestracji zgłoszono także władze stowarzyszenia, to od momentu rejestracji mogą one zacząć działać i podejmują wszelkie czynności w imieniu stowarzyszenia.

Po rejestracji dane stowarzyszenia są również umieszczane w internecie na stronie ems.ms.gov.pl, gdzie znajduje się wyszukiwarka podmiotów zarejestrowanych w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Jeśli statut stowarzyszenia przewiduje powoływanie oddziałów mających osobowość prawną, wówczas taki oddział dla swojej rejestracji musi przejść taką samą procedurę jak macierzyste stowarzyszenie, z tym że organami właściwymi dla oddziału (sąd, starostwo powiatowe) są organy właściwe dla siedziby oddziału.

6. Uzyskanie numerów NIP i REGON

Po formalnej rejestracji władze stowarzyszenia powinny zarejestrować stowarzyszenie w rejestrze REGON i uzyskać numer REGON (jest on związany, najogólniej rzecz biorąc, ze statystyką różnych instytucji, więcej informacji na ten temat na stronie http://bip.stat.gov.pl/dzialalnosc-statystyki-publicznej/rejestr-regon/). W tym celu należy wypełnić formularz RG-1 (dostępny na stronie http://bip.stat.gov.pl/dzialalnosc-statystyki-publicznej/rejestr-regon/formularze-regon-papierowe/) i złożyć go we właściwym ze względu na siedzibę stowarzyszenia urzędzie statystycznym (http://bip.stat.gov.pl/organizacja-statystyki-publicznej/urzedy-statystyczne/).

Następnie stowarzyszenie powinno zarejestrować się w urzędzie skarbowym i uzyskać numer NIP (numer identyfikacyjny podatnika), nawet jeśli stowarzyszenie nie ma żadnych środków i nie płaci żadnych podatków. Należy w związku z tym złożyć w urzędzie skarbowym właściwym ze względu na siedzibę stowarzyszenia wypełniony formularz NIP-2. Więcej informacji na ten temat na stronie Ministerstwa Finansów (http://www.mf.gov.pl/web/wp/abc-podatkow/rejestracja-podatnikow).

Następnie o uzyskaniu numerów REGON i NIP należy poinformować sąd rejestrowy poprzez złożenie formularza KRS-Z20 (zawierającego zmianę danych stowarzyszenia) oraz dwóch formularzy KRS-ZY (jeden dla podania numeru REGON, drugi dla numeru NIP).

7. Dodatkowe informacje na temat zakładania i prowadzenia stowarzyszeń

Informacje takie można znaleźć we wskazanych miejscach:

- poradnik.ngo.pl – na tej stronie znajdują się szersze informacje na temat zakładania i funkcjonowania stowarzyszeń, m.in. wzory uchwał do podjęcia na spotkaniu założycielskim, wzory wypełnionych formularzy rejestrowych i in.,

- informacje na temat Krajowego Rejestru Sądowego: http://bip.ms.gov.pl/pl/rejestry-i-ewidencje/okrajowy-rejestr-sadowy/ 

- adresy ośrodków sieci SPLOT: siecsplot.pl – można tam znaleźć publikacje dotyczące zarówno funkcjonowania stowarzyszeń, jak i adresy organizacji, w których można uzyskać bezpośrednią poradę dotyczącą zakładania i funkcjonowania stowarzyszeń.

 

Podstawa prawna:

• ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach,

• ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach.

(Aktualne teksty obu ustaw można znaleźć na stronie Sejmu RP isap.sejm.gov.pl lub poprzez wyszukiwarkę, wystarczy wpisać „ustawa o stowarzyszeniach isap” lub „ustawa o fundacjach isap”).

Autor: Jacek Białas

Skomentuj

Projekt ‘MIEJSKI SYSTEM INFORMACYJNY I AKTYWIZACYJNY DLA MIGRANTÓW’ jest współfinansowany z Programu Krajowego Funduszu Azylu, Migracji i Integracji oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

Projekt LOKALNE MIĘDZYSEKTOROWE POLITYKI NA RZECZ INTEGRACJI IMIGRANTÓW realizowany był w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG.

Projekt LOKALNE POLITYKI MIGRACYJNE - MIĘDZYNARODOWA WYMIANA DOŚWIADCZEŃ W ZARZĄDZANIU MIGRACJAMI W MIASTACH był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

Projekt LOKALNE MIĘDZYSEKTOROWE POLITYKI NA RZECZ INTEGRACJI IMIGRANTÓW był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

Projekt ‘WARSZAWSKIE CENTRUM WIELOKULTUROWE’ był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

LOKALNE MIĘDZYSEKTOROWE POLITYKI NA RZECZ INTEGRACJI IMIGRANTÓW Projekt realizowany był przy wsparciu Szwajcarii w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej.