Dodał: |
Aktualizacja: |
Marija Jakubowycz

Przyjechała do Polski w 2001 roku spod Ternopola na Ukrainie w poszukiwaniu pracy. Planowała zostać miesiąc, ale jest już 13 lat. Na początku przeszła chrzest bojowy: sprzątanie, opieka nad chorą kobietą, opieka nad dzieckiem… Dużo było tych prac! Od 8 lat pracuje jako lektorka języka rosyjskiego i ukraińskiego, tłumaczka. W 2009 roku założyła Fundację Ternopilską. Zajmuje się pracą społeczną i wolontariatem na rzecz Ukraińców wykorzystując swoje umiejętności i doświadczenia. Najlepiej czuje się miedzy książkami, w bibliotekach i księgarniach. Wspólne czytanie z innymi – marzenie które towarzyszy jej od lat. Lubi kawę po turecku i placki z makiem (palanyci z makom). Lubi podróże i odwiedzanie różnych krajów ale pragnie odkrywać też jak najwięcej zakątków Ukrainy.

Wstęp

Niniejszy tekst nie jest artykułem naukowym, tylko analizą ekspercką o możliwości dotarcia cudzoziemca w Polsce do realizowanych dla jego dobra projektów. A wszystkie działania prowadzone, realizowane, podjęte dla cudzoziemców w Polsce to aktywność na rzecz integracji osób przyjezdnych w szeroko rozumianym zakresie. Integracja cudzoziemców w Polsce to przede wszystkim ich wejście w system prawny, administracyjny, ubezpieczeniowy, świadomości obywatelskiej, a także umiejętność adaptacji. Działania integracyjne w maksymalnym zakresie powinny być dwukierunkowe – mają one docierać zarówno do cudzoziemca, jak i urzędnika w urzędzie gminy miejskiej lub wiejskiej, który kiedyś będzie przyjmował cudzoziemca jako czasowego lub stałego mieszkańca tej gminy i potrafi zająć się jego sprawą na wysokim poziomie kompetencji zawodowych.

1. Definicje – cudzoziemcy i ich integracja w Polsce

1.1. Wracając do definicji integracji cudzoziemców w Polsce lub szerzej rozumianej integracji cudzoziemców w społeczeństwie przyjmującym, korzystam z definicji projektu Międzynarodowej Organizacji do Spraw Migracji (IOM) pt. „Krajowa platforma współpracy na rzecz integracji”. Integracja cudzoziemców jest rozumiana jako dynamiczny, dwukierunkowy, wielowymiarowy proces, w którym migranci i społeczeństwo kraju pobytu podejmują działania w celu osiągnięcia spójności społecznej. Wynikiem tego procesu jest rosnąca akceptacja obecności migrantów. Takie podejście podkreśla zarówno prawa i obowiązki migrantów oraz ich dostęp do usług i zasobów, jak i wyzwania związane z uznaniem i poszanowaniem podstawowych norm i wartości. Jednocześnie ujęcie to nie ogranicza się wyłącznie do integracji migrantów planujących wieloletni pobyt, ale uwzględnia także potrzeby migrantów krótkookresowych. W praktyce ma to urealniać zrozumiałe procedury administracyjne, sądowe, załatwianie spraw obywatelskich, podjęcia pracy, studiów, założenia i prowadzenia działalności gospodarczej, edukacji oraz dotyczące pozostałych spraw. Za cudzoziemca w Polsce uważany jest obywatel innego państwa zamieszkujący w Polsce stale lub czasowo.

1.2. Integracyjne procesy cudzoziemców w społeczeństwach przyjmujących wspiera powstały w tym celu Europejski Fundusz na Rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich. Kiedy nazwa ta jest omawiana wśród cudzoziemców, właśnie tych nazwanych przez urzędników brukselskich „obywatelami państw trzecich”, to przytoczone określenie wywołuje negatywne emocje i sprawia, że nazwa ta już od samego początku otrzymuje znaczenie pejoratywne, innymi słowy – ma odcień ujemny i nastawia krytycznie. Wśród cudzoziemców i nie tylko ich znane od dawna slogany „obywatele trzeciego świata” kojarzone są jednoznacznie z krajami biednymi, słabo cywilizowanymi – jeżeli stopień cywilizacji mierzy się również definicjami urzędników brukselskich. Przecież wszystko w naszych pojęciach jest względne – cywilizacja jest jak zamurowana w betonowe płyty malusieńka rzeka, która po średnim deszczu potrafi podnieść się ponad dwa metry nad brzeg i zniszczyć wszystko, co stanie na jej drodze. Cywilizacją jest czy nie jest swobodnie rozwijająca się natura i obszary przyrodnicze niezmieniane przez człowieka w stu procentach, a zaakceptowane przez człowieka w stu procentach?

1.3. Europejski Fundusz na Rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich powstał na mocy decyzji Rady 2007/435/WE z dnia 25 czerwca 2007 roku. Celem Funduszu jest wspieranie działań podejmowanych przez kraje członkowskie, mających na celu umożliwienie obywatelom państw trzecich wywodzącym się z różnych środowisk gospodarczych, społecznych, kulturowych, religijnych, językowych i etnicznych spełnienia warunków uzyskania prawa pobytu i ułatwienie ich integracji ze społeczeństwami europejskimi. Koncentruje się on w pierwszym rzędzie na działaniach związanych z integracją nowo przybyłych obywateli państw trzecich. Fundusz to przede wszystkim środki finansowe i w tej części artykułu krótko opiszę planowane i wydawane środki.

1.4. Otóż od 2007 do 2013 roku w procedurach konkursowych zakwalifikowano do dofinansowania ponad 200 projektów na rzecz integracji w Polsce obywateli państw trzecich.

Kwota dofinansowania w latach 2007–2008:

Rok     Kwota dofinansowania z Funduszu Obowiązkowe środki własne w posiadaniu organizacji
2007, nabór I 1 613 574,41 pln 25%
2007, nabór II 1 070 421,14 pln 25%
2007, nabór III 1 743 734,08 pln 25%
2007, nabór IV  1 201 927,86 pln 25%
2007, nabór V 1 051 494,86 pln 25%
2008, nabór I 1 613 574,41 pln 25%
2008, nabór II 1 070 421,14 pln 25%
2008, nabór III 1 743 734, 08 pln 25%
2008, nabór IV 610 220,60 pln 25%
2008, nabór V 2 119 901 pln 25%

Łącznie zostało ogłoszonych 10 naborów konkursowych w latach 2007–2008, łączna kwota dofinansowania w tym okresie z Funduszu wyniosła 13 839 004 złotych. Finansowano kilkadziesiąt organizacji powtarzających swój udział w kolejnych konkursach.

1.5. Organizacje i częstotliwość uzyskania dofinansowania w konkursach w latach 2007–2008

Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji w partnerstwie z Fundacją Ormiańską KZKO Warszawa   4 dofinansowania
Fundacja Nauki Języków Obcych Linguae Mundi Warszawa   3 dofinansowania
Fundacja Instytut Spraw Publicznych Warszawa 3 dofinansowania                       
Fundacja Rozwoju Oprócz Granic w partnerstwie z FRS Warszawa 6 dofinansowań
Zgromadzenie Słowa Bożego (Księża Werbiści) Warszawa 1 dofinansowanie
Stowarzyszenie Wietnamczyków w Polsce Solidarność i Przyjaźń Warszawa 4 dofinansowania
Stowarzyszenie Autokreacja w partnerstwie z Fundacją Instytut Innowacji  Warszawa 3 dofinansowania
Stowarzyszenie Vox Humana Warszawa 1 dofinansowanie
Stowarzyszenie Centrum Wolontariatu Warszawa 1 dofinansowanie
Polskie Stowarzyszenie Edukacji Prawnej Warszawa 1 dofinansowanie
Fundacja Ocalenie Warszawa, Łomża 4 dofinansowania
Fundacja Inna Przestrzeń Warszawa 2 dofinansowania
Fundacja Edukacji Międzykulturowej Warszawa 1 dofinansowanie
Fundacja Polskie Forum Migracyjne Izabelin (Warszawa) 1 dofinansowanie
Fundacja A-venir Lublin 1 dofinansowanie
Fundacja Afryka Inaczej Warszawa 3 dofinansowania
Fundacja Akcja Warszawa 1 dofinansowanie
Towarzystwo Przyjaciół I Społecznego Liceum Ogólnokształcącego Warszawa 1 dofinansowanie
Fundacja Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej Warszawa 4 dofinansowania
Forum Młodych Dyplomatów Warszawa 1 dofinansowanie
Homo Faber Lublin 2 dofinansowania
Fundacja Jesteśmy Aktywni Warszawa 1 dofinansowanie
Fundacja Mevlana Warszawa  1 dofinansowanie
Demokratyczna Unia Kobiet Warszawa 1 dofinansowanie
Stowarzyszenie Wolnego Słowa Warszawa 2 dofinansowania
Europejska Unia Małych i Średnich Przedsiębiorstw Milanówek (Warszawa) 1 dofinansowanie
NEW SUN Sp. z o.o. Warszawa 1 dofinansowanie
Stowarzyszenie Interwencji Prawnej Warszawa 2 dofinansowania
Helsińska Fundacja Praw Człowieka Warszawa 1 dofinansowanie
Polska Akcja Humanitarna Warszawa 2 dofinansowania
Caritas Polska   1 dofinansowanie
Wydział Nauk Ekonomicznych i Ośrodek Badan nad Migracjami Warszawa 1 dofinansowanie
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie Kraków 1 dofinansowanie
Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć Kraków 1 dofinansowanie
Fundacja Instytut na Rzecz Państwa Prawa Lublin 2 dofinansowania
Stowarzyszenie Emigrant Częstochowa 1 dofinansowanie
Instytut Psychologii Polskiej Akademii Nauk Warszawa 1 dofinansowanie
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Poznań 1 dofinansowanie
Fundacja Centrum Stosunków Międzynarodowych Warszawa 1 dofinansowanie
Fundacja Międzynarodowa Inicjatywa Humanitarna Warszawa 1 dofinansowanie
Fundacja dla Somalii Warszawa 1 dofinansowanie
Fundacja Ormiańska KZKO Warszawa 3 dofinansowania
Stowarzyszenie Społeczno-Ekonomiczne Absolwent Rzeszów 1 dofinansowanie

 

1.6. Z obszarów województw najwięcej dofinansowania otrzymały organizacje w województwie mazowieckim. Łącznie 34 organizacje otrzymały środki z Funduszu, niektóre nawet po kilka razy. Organizacje z Mazowsza pozyskały środki nie tylko na działalność bieżącą, ale też na krótkotrwałe projekty i działania krótkich akcji. Wśród innych województwo, skąd pochodzą organizacje otrzymujące dofinansowanie na pierwszym miejscu po mazowieckim jest województwo lubelskie – trzy organizacje, w dalszej kolejności małopolskie – dwie organizacje, podlaskie – jedna organizacja, wielkopolskie – jedna organizacja, a także jedna organizacja ze Śląska. Nie trzeba szczególnie komentować braku równowagi dostępu do środków z Funduszu. Przyczyny potrzebują osobnej analizy.

Jednak z obszarami dofinansowań nie jest tak jednoznacznie, jeżeli mówimy o tym, gdzie odbywała się większość projektów. Jeżeli chodzi o usługi integracyjne dla cudzoziemców, migrantek i migrantów, to najwięcej projektów czekało na nich w Warszawie, poza stolicą organizacje nie prowadziły żadnych działań integracyjnych. Tylko wielki upór cudzoziemców mógł sprzyjać temu, żeby działania projektów finansowanych z Funduszu na Rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich dotknęły w większym lub mniejszym stopniu beneficjenta ostatecznego, jakim jest cudzoziemiec, obywatel jednego z państw trzecich. Działania projektowe nie docierały do miast powiatowych, do gmin wiejskich, do sołectw czy gospodarstw rolniczych, gdzie pracowało 50% cudzoziemców w Polsce. Działania integracyjne nie dotknęły w małym stopniu nawet samorządów i starostw, urzędów gmin, powiatowych i gminnych oddziałów ZUS-u i placówek Urzędu Skarbowego. Cudzoziemiec, który pojawia się w Urzędzie Skarbowym na przykład w Żyrardowie w roku 2014 nie jest obsługiwany, podobnie jak urzędnik nie uważa go za podatnika, ponieważ nie potrafi zidentyfikować kategorii podatnika, do której należy ten obcokrajowiec. Cudzoziemiec zostaje więc z niczym. Integracja nie może się odbyć w warunkach braku działań integracyjnych ze strony urzędów społeczeństwa przyjmującego, kiedy nie ma świadomości w samorządach dotyczącej istnienia nowych podatników potrzebujących załatwiania zwykłych spraw w urzędzie. Cudzoziemiec może funkcjonować jako nielegalny pracownik, któremu można grozić mandatem, w opinii publicznej jest nielegalnym imigrant, który przyjechał na krótko i po jakimś czasie wyjedzie z kraju, ale obcokrajowiec latami pracujący w Polsce, płatnik podatków podlegający ubezpieczeniom społecznym w ZUS-ie wciąż nie jest rozpoznawany jako podmiot społeczeństwa obywatelskiego. 

2. Jakie działania są wspierane ze środków Funduszu?

Fundusz przyczynia się do realizacji następujących celów szczegółowych:

a) ułatwienia opracowywania i wdrażania procedur przyjmowania imigrantów, które są istotne dla procesu integracji obywateli państw trzecich i wspierają ten proces;

b) opracowywania i wdrażania procesu integracji nowo przybyłych obywateli państw trzecich w państwach członkowskich;

c) zwiększenia zdolności państw członkowskich w zakresie opracowywania, wdrażania, monitorowania i oceny polityk oraz środków służących integracji obywateli państw trzecich;

d) wymiany informacji, najlepszych praktyk oraz współpracy w obrębie państw członkowskich i pomiędzy nimi w zakresie podanym w podpunkcie 2c.

2.1. Szczegółowe cele Funduszu wymienione powyżej powinny stworzyć system obejmujący wszystkie szczebli instytucji państwowych i samorządowych. Przyjmowanie cudzoziemców w Polsce, rozpoznanie ich potrzeb, możliwości, perspektyw dla społeczeństwa obywatelskiego i rozwoju gospodarki wolnorynkowej ma być znacznie usprawnione dzięki środkom Funduszu. Tak samo oczywiście jak monitorowanie różnych typów migracji, które mają miejsce w Rzeczypospolitej Polskiej w czasie jej członkostwa w UE. Pomimo wielu badań przeprowadzonych ze środków Funduszu najbardziej wiarygodną instytucją posiadającą systemowe dane dotyczące ludności w Polsce pozostaje GUS. W dalszej części mojej analizy wrócę jeszcze do kwestii umiejscowienia większości środków Funduszu w organizacjach mazowieckich i na przykładzie danych z GUS-u podkreślić nierówny dostęp organizacji z innych województw do środków, a także obecność cudzoziemców w innych województwach oraz potrzeby integracyjne.

2.2. Statystyka migracyjna za danymi pochodzącymi z GUS-u za 2011 rok
W tej części podaję dane z GUS-u za 2011 rok dostępne aktualnie. Wynika z nich, że cudzoziemcy wcale nie skupiają się tylko na Mazowszu, obecni są w każdym województwie. Natomiast potrzeby integracyjne z obu stron podmiotów integracji w poprzednich latach były ogromne. Z własnego doświadczenia i doświadczenia cudzoziemców potwierdzam, że szczególnie dotkliwy dla każdego z nas był brak dostępu do wiarygodnej informacji na temat załatwiania spraw pobytu, szczegółów związanych z ubieganiem się o zezwolenie na pracę. Od 2003 roku Polska przystąpiła do ostatnich przygotowań wejścia do Unii Europejskiej, następowały duże zmiany dla cudzoziemców. Jednak wtedy dla większości była to próżnia informacyjna. 

3. Dobra praktyka dotycząca projektów integracyjnych

3.1. W latach 2007–2008 szczególnie potrzebowałam wsparcia informacyjnego po otrzymaniu karty stałego pobytu. Pomimo dobrej adaptacji w społeczeństwie polskim nie miałam wiedzy o moich prawach w instytucjach państwowych czy samorządowych. Jedyną taką organizacją, która spełniała potrzeby nowego obywatela Polski, była Polska Akcja Humanitarna. Pomimo ograniczonej oferty pomocowej dla cudzoziemców pracownicy i wolontariusze chętnie pomagali i angażowali się w sprawy cudzoziemców. Pomocą były objęte przeważnie osoby polskiego pochodzenia posiadające karty stałego pobytu, repatrianci. Najbardziej cenna dla mnie była pomoc opiekuna cudzoziemców, Adama Piotrowskiego, który był bardzo biegłym doradcą zawodowym, chętnie się dzielił dużym życiowym doświadczeniem i udzielał porad prawnych. Jedną z pomocy udzielonych przez pana Piotrowskiego było oprowadzenie mnie po różnych przydatnych dla mnie urzędach, takich jak: Urząd Pracy, Klub Pracy, Ośrodek Pomocy Społecznej, Wydział Lokalowy gminy. Wycieczce tej towarzyszyło doradztwo w sprawie właściwości tych instytucji i określenie, z jakimi problemami mogę do nich się zwracać.

3.2. Jeszcze jednym bardzo znaczącym projektem wspierania integracji cudzoziemców w latach 2007–2008 było Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej, działające przy Instytucie Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji w ramach Unijnego Projektu EQUAL. Idea Projektu powstała w 2004 roku na Wydziale Pedagogicznym Uniwersytetu Warszawskiego. Centrum zostało założone w roku 2004 przez dr hab. Krystynę M. Błeszyńską, prowadząca od wielu lat badania nad uwarunkowaniami adaptacji społecznej uchodźców i imigrantów. Doktor Błeszyńska była też pierwszym kierownikiem ośrodka, prowadząc go do 2006 roku. Kierownikiem Projektu był prof. dr hab. Tadeusz Pilch.

Centrum ściśle współpracowało z czterema partnerami:
• Warszawskim Centrum Pomocy Rodzinie,
• Fundacją Przeciwko Handlowi Kobietami La Strada,
• Ośrodkiem Kształcenia Kursowego w Centrum Kształcenia i Rehabilitacji Sp. z o.o.,
• Krajowym Ośrodkiem Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej.

Celem Partnerstwa stało się promowanie rynku pracy otwartego dla wszystkich poprzez ułatwienie wejścia na ten rynek repatriantom, uchodźcom, imigrantom oraz przedstawicielom osiadłych mniejszości kulturowych uprawnionym do pracy w Polsce.

Celem Międzykulturowego Centrum Adaptacji Zawodowej było również zwalczanie wykluczenia społecznego i dyskryminowania na rynku pracy w Polsce odmiennych rasowo i kulturowo imigrantów, uchodźców i repatriantów.

Działania Centrum prowadzone były w trzech kierunkach, obejmując kursy i szkolenia, organizację wzorcowego Ośrodka Doradztwa dla Imigrantów i Uchodźców oraz pomoc i interwencję w wybranych sytuacjach kryzysowych.

W Centrum regularnie odbywały się indywidualne spotkania z doradca kulturowym, doświadczonym psychologiem czy doradcą zawodowym.

Kursy i szkolenia adresowane były do dwóch grup: uchodźców, imigrantów i repatriantów oraz – co jest bardzo ważne – do pracowników służb społecznych, którzy już pracują albo w najbliższej przyszłości będą pracować z imigrantami.

Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej było jednym z organizatorów studiów podyplomowych na kierunku „Wspieranie osób odmiennych kulturowo na rynku pracy” wraz Instytutem Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji, Wydziałem Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego. Kierownikiem studiów była dr Jadwiga Królikowska.

Studia były przeznaczone dla osób zawodowo współpracujących z osobami odmiennymi kulturowo, które wymagają wsparcia na rynku pracy. Program studiów obejmował zagadnienia związane z obecnością w polskim społeczeństwie osób odmiennych kulturowo i ich integracją na rynku pracy na tle szerszej problematyki kulturowego, etnicznego, religijnego zróżnicowania współczesnych społeczeństw. Studia miały na celu podniesienie kwalifikacji kadr zajmujących się wprowadzaniem osób odmiennych kulturowo na rynek pracy i wspieraniem ich trwałej, ustabilizowanej obecności na rynku pracy. Dostarczały wiedzy o celach i zasadach podejmowania działań integracyjnych. Rozwijały umiejętności nawiązywania komunikacji międzykulturowej i przygotowywały do organizowania współpracy instytucjonalnej w środowisku zróżnicowanym kulturowo. Zakres tematyczny studiów obejmował naukę rozpoznawania problemów prawnych, społecznych, psychologicznych i pedagogicznych osób odmiennych kulturowo i zasad udzielania im wszechstronnej, zintegrowanej organizacyjnie pomocy na rynku pracy. W programie studiów został zawarty poszerzony moduł warsztatów psychologicznych poświęconych komunikacji kulturowej, komunikacji międzykulturowej w miejscu pracy, międzyinstytucjonalnej współpracy w zakresie integracji migrantów na rynku pracy.
Puste miejsce podobnego Centrum jak na razie nie zostało wypełnione przez żadną organizację ani instytucje publiczną.

4. Co jest potrzebne, a czego brakuje w dofinansowanych działaniach?

Biorąc pod uwagę najważniejszy problem w działaniach finansowanych z Funduszu, którym jest niespójność działań i brak systemowości, można wyodrębnić nawet hasłowo to, co miałoby pojawić się w działaniach integracyjnych, a czego jednak zabrakło.

Potrzeby w usługach dla cudzoziemców są ogromne i słabo rozumiane przez organizacje ubiegające się o dofinansowanie:
- nie pojawia się dofinansowanie studiów o społecznym i socjalnym dyskursie integracji cudzoziemców,
- nie ma studiów podyplomowych po tych jedynych organizowanych z projektu EQUAL,
- brakuje krótkich i dłuższych kursów pracy z cudzoziemcami w powiatowych urzędach pracy, ośrodkach pomocy społecznej, a także w samych organizacjach pozarządowych.

Z powyższego wynika brak wystarczających kompetencji i właściwego podejścia w pracy z cudzoziemcem lub – jeszcze gorzej – brak pracy i niedostrzeganie cudzoziemców w przestrzeni publicznej.

Dalej do potrzeb zaliczymy:
- niefinansowane miejsca pracy w urzędach gmin, specjalnie przygotowane dla obsługi cudzoziemców – w niektórych gminach od 20 lat na stałe mieszkają cudzoziemcy, ale ich potrzeby i możliwości są niezauważane bądź lekceważone,
- brak jedynego systemu informacyjnego dla cudzoziemców o integracji – więc tutaj powtarzam o nieprzygotowaniu gmin do przyjmowania cudzoziemców i wspierania ich integracji z polskimi systemami administracyjnymi, sądowymi, ubezpieczeniowymi, podatkowymi,
- niedostateczna, a niezwykle ważna, informacja dla cudzoziemców o ich prawach i możliwościach w różnych obszarach życia oraz w przypadku śmierci. Taka kwestia jak pochówek, dziedziczenie, nabywanie nieruchomości, gruntów, nieruchomości rolnej, prowadzenie działalności gospodarczej – tego nie ma w działaniach finansowanych z Funduszu. Jeżeli wykluczmy tak ważne życiowe obszary, to nie możemy mówić o powodzeniu działań integracyjnych państwa polskiego.

5. Działania integracyjne i obywatele

W poprzednim punkcie napisałam o konkretnych działaniach, a teraz chcę przyjrzeć się różnym grupom cudzoziemców i szerokim możliwościom skierowania nich oferty integracyjnej, ponieważ każda grupa ma inne cechy i razem z tym szczególne potrzeby. Warto zwrócić uwagę na takie grupy jak:
• mężczyźni – kobiety,
• dziewczęta – młode kobiety samotne i po rozwodzie,
• uczniowie podstawówek i gimnazjów, licealiści,
• dzieci młodszego wieku – chodzące do żłobków i przedszkoli,
• studenci, absolwenci studiów polskich,
• studenci, absolwenci studiów niepolskich,
• przedsiębiorcy posiadający biznes w kraju pochodzenia i chcący przenieść swój biznes do Polski,
• osoby posiadające pomysł na biznes i potrzebujące wiedzy i umiejętności, aby zarejestrować i prowadzić firmę w Polsce,
• pełnosprawni – niepełnosprawni,
• osoby po ciężkich przeżyciach i traumach, chorzy i przewlekle chorzy,
• uzależnieni i współuzależnieni.

Takich grup można wyodrębnić wśród cudzoziemców jeszcze więcej. A ogólnie określamy wszystkich jednym słowem – CUDZOZIEMCY.

Autor: Marija Jakubowycz


Skomentuj

Ogłoszenia
Aktualności
Archiwum

Projekt ‘MIEJSKI SYSTEM INFORMACYJNY I AKTYWIZACYJNY DLA MIGRANTÓW’ jest współfinansowany z Programu Krajowego Funduszu Azylu, Migracji i Integracji oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

Projekt LOKALNE MIĘDZYSEKTOROWE POLITYKI NA RZECZ INTEGRACJI IMIGRANTÓW realizowany był w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG.

Projekt LOKALNE POLITYKI MIGRACYJNE - MIĘDZYNARODOWA WYMIANA DOŚWIADCZEŃ W ZARZĄDZANIU MIGRACJAMI W MIASTACH był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

Projekt LOKALNE MIĘDZYSEKTOROWE POLITYKI NA RZECZ INTEGRACJI IMIGRANTÓW był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

Projekt ‘WARSZAWSKIE CENTRUM WIELOKULTUROWE’ był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

LOKALNE MIĘDZYSEKTOROWE POLITYKI NA RZECZ INTEGRACJI IMIGRANTÓW Projekt realizowany był przy wsparciu Szwajcarii w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej.