Dodał: |
Aktualizacja: |

Zdecydowana większość projektów migracyjnych realizowanych przez organizacje pozarządowe jest finansowana ze środków europejskich. Do tej pory korzystano z Programu Ogólnego SOLID, w którego ramach działały 4 fundusze: Fundusz na rzecz Uchodźców (EFU), Fundusz na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich (EFI), Europejski Fundusz Powrotów Imigrantów (EFPI) i Fundusz Granic Zewnętrznych.

Projekty migracyjne realizowane przez trzeci sektor były finansowane głównie w ramach EFI/EFU. Mimo że funkcjonowanie tych funduszy wzbudzało i nadal wzbudza wiele kontrowersji (o nich w drugiej części tego artykułu), to trzeba podkreślić fakt, że doprowadziły one do wzmocnienia i rozkwitu środowiska pozarządowego zajmującego się migracjami.

BLASKI

Pięcioletnia alokacja EFI wynosiła 830 mln EUR i była druga pod względem wysokości w SOLID (po Funduszu Granic Zewnętrznych). Jak zauważa Patrycja Matusz-Protasiewicz w rozdziale „Ewaluacja polityki integracyjnej na poziomie Unii Europejskiej. Ewaluacja Europejskiego Funduszu na Rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich (EFI) przez Europejski Trybunał Obrachunkowy” [w: "Monitor Integracji, FISM, Gliwice, 2013]: „Jeśli chodzi o działanie EFI w Polsce, to należy zauważyć skuteczne wykorzystywanie środków z alokacji w kolejnych latach działania funduszu. Dane statystyczne pokazują, iż wskaźnik wykonania budżetu EFI w 2007 roku wyniósł w Polsce aż 89% (średnia państw członkowskich – 66%), a w 2008 roku także wysoko na tle innych państw: 80% (średnia – 77%)”.

Jak podkreślają autorzy „Monitora Integracji”, w ciągu 5 lat funkcjonowania EFI w Polsce zostało wdrożonych ponad 120 projektów, znacząco została zintensyfikowana debata na temat wielokulturowości, otwartości, tolerancji, integracji cudzoziemców oraz wykształciło się silne środowisko ekspertów i praktyków migracji, a także urzędników, którzy posiadają wysokie kwalifikacje i wiedzę w tym temacie.

Bez funduszy z EFI większość z tych projektów nie zostałaby zrealizowana. W „Monitorze Integracji” podkreślono, że EFI było swego rodzaju „poligonem doświadczalnym”, który pozwalał wypróbować szerokie spektrum innowacyjnych, odważnych projektów, które następnie, po pozytywnej weryfikacji, mogły być wdrożone na większą skalę.

Organizacje realizujące te projekty zdobywały unikalną wiedzę, doświadczenie oraz mogły się wyspecjalizować w dostarczaniu konkretnych produktów, jak np. kursy językowe czy poradnictwo.

CIENIE

Mimo niezaprzeczalnie pozytywnego wpływu, jaki EFI wywarło na środowisko wspierające integrację cudzoziemców w Polsce, ostatnio słychać dużo głosów krytyki i kontrowersji związanych z funkcjonowaniem tego funduszu.

Największą jego wadą, która w poważny sposób utrudnia prawidłowe realizowanie projektów przez organizacje pozarządowe, są opóźnienia w wypłatach kolejnych transz, trwające często nawet do kilku miesięcy. Organizacje nie mogą przerwać działań (wynika to z harmonogramu zobowiązań wobec grantodawcy oraz beneficjentów i logiki projektów, które muszą zachować ciągłość), a są zobligowane pokrywać w jakiś sposób koszty związane z realizacją projektu. W związku z powyższym NGO niejednokrotnie zmuszone są brać kredyty na wypełnienie tej luki w finansowaniu, a te z kolei wiążą się z odsetkami – wydatkiem, który nie jest kwalifikowalny w EFI nawet w rozliczanych ryczałtem kosztach pośrednich. Skąd więc je opłacać? Organizacje pozarządowe pracują non-profit, ale nie można wymagać od nich, by dokładały jeszcze do swej działalności z własnej kieszeni.

Przedstawiciel jednego z warszawskich NGO mówi: „Organizacje zaciągają długi, bo wiedzą, że zaraz będą miały dopływ gotówki. Najbardziej dramatyczna sytuacja zaistniała w zeszłym roku, kiedy organizacje realizujące projekty uchodźcze czekały na konkurs EFU, który w ogóle nie nastąpił. Kilka organizacji miało poważne problemy”.
Stowarzyszenie Pro Humanum, sfrustrowane 4-miesięcznym opóźnieniem w płatnościach z EFI w 2014 roku, napisało:

„Notorycznie nie przestrzega się terminów płatności przyznanych dotacji. Organizacje miesiącami (a bywa, że ponad rok) oczekują na wypłatę zaległych transz przyznanych dotacji. Wiele organizacji oczekuje od grantodawcy zwrotu kwot w wysokości ponad 250 tysięcy złotych. Kilka – kwot ponad milion złotych. Mowa tu o środkach, które organizacje musiały wydać i rozliczyć – a teraz czekają na zwrot poniesionych kosztów”.

Druga strona z kolei tłumaczy, że opóźnienia są w dużej mierze związane z całą strukturą (stanowioną zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim) wypłacania i rozliczania środków, a niektóre problemy wynikają po części z jakości dokumentacji przedstawianych przez beneficjentów lub opóźnień w jej składaniu. Bartosz Ziółkowski z COPE MSW mówi: „Będąc zaangażowanymi w realizację działań w swoich projektach, beneficjenci powinni pamiętać, że obowiązki związane ze źródłem finansowania trzeba wypełniać, jakkolwiek pracochłonne i trudne by one nie były. Zwykle bez środków z funduszy projekty nie byłyby realizowane (albo w znacząco mniejszej skali). W przypadku wątpliwości służymy zawsze pomocą i konsultacjami. Nowa instytucja w MSW (Centrum Obsługi Projektów Europejskich) powstała na początku 2014 roku właśnie po to, by skupić się na funduszach SOLID i polepszyć ich funkcjonowanie. Wewnątrz COPE MSW widać już, że zaległości są likwidowane. Mam nadzieję, że w niedalekiej przyszłości nasi beneficjenci także to odczują”.

Warto zwrócić uwagę, że dotychczasowy brak wydajności EFI do tej pory miał charakter w dużej mierze systemowy, co podkreśla raport Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (2013) pt. „Czy Fundusz na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz Fundusz na rzecz Uchodźców skutecznie przyczyniają się do integracji Obywateli Państw Trzecich?” oceniający funkcjonowanie tych funduszy we wszystkich państwach Wspólnoty. W raporcie stwierdzono: „Przeszkodą w osiągnięciu skuteczności funduszy była koncepcja programu SOLID, która jest rozdrobniona, złożona i nieodpowiednio skoordynowana z innymi funduszami UE. [...] Sytuacja ta, w połączeniu z wielością funduszy i programów rocznych, a także z długim łańcuchem kontroli przeprowadzanej przez trzy instytucje, doprowadziła do przerostu administracji, która jest nieproporcjonalna do wielkości funduszy. […] Instytucje odpowiedzialne przeważnie wypełniają swoje najważniejsze funkcje, pomimo problemów nieodłącznie związanych z koncepcją i brakami kadrowymi. W realizacji programu SOLID od początku występowały jednak opóźnienia, ponieważ opóźnieniu uległo przyjęcie ustawodawstwa. Programy przedłożono przez to później, przepisy wykonawcze i wytyczne były dostępne dopiero sporo po rozpoczęciu ich realizacji oraz pojawiły się nieporozumienia co do funkcji każdej z trzech instytucji” [s. 6 i 7].

A jak to było konkretnie w polskim przypadku?

Opóźnienia do tej pory były związane w głównej mierze z trzema kwestiami.

Po pierwsze problemem są przerwy w finansowaniu, które następują na początku roku. Wynika to z ustawy o finansach publicznych, która mówi, że organizacja jest zobowiązana rozliczyć wszystkie środki do końca roku kalendarzowego, a niewydane pieniądze zwrócić. W ten sposób organizacje w styczniu pozostają bez środków na działania. COPE po otrzymaniu rozliczeń od organizacji samo musi rozliczyć się z budżetem państwa. W praktyce środki ponownie trafiają do organizacji dopiero około kwietnia.

Inny problem to opóźnienia między transzami. Po doświadczeniach z Europejskim Funduszem na rzecz Uchodźców I i II (lata 2004–2007) MSWiA oraz WWPE postanowiły wyjść naprzeciw trudnościom organizacji, które sygnalizowały problem z ciągłością finansowania działań. W roku 2007 w rozmowach z Ministerstwem Finansów (MF) zdecydowano, że fundusze z Komisji Europejskiej będą wpływały bezpośrednio do MF, a w zamian Ministerstwo będzie przekazywało do budżetu WWPE pieniądze na finansowanie projektów, w tym część na początku roku. Rozwiązanie to miało zniwelować przerwy w finansowaniu. Niestety rozmowy te miały miejsce w 2007 roku, a rok później przyszedł kryzys i MF wycofało się ze swoich wcześniejszych obietnic. W konsekwencji obecnie w budżecie COPE na początku roku wciąż nie ma ani złotówki dla beneficjentów, żadnego prefinansowania. Za każdym razem COPE musi występować o fundusze z rezerwy budżetowej. Aby to zrobić, COPE musi przedstawić wniosek do rezerwy budżetu państwa z wyliczonym kwotami dla każdego projektu, a rozpatrzenie wniosku trwa zwykle około 2 miesięcy. Cały proces wydłuża się więc, a organizacje w tym czasie muszą radzić sobie same. W chwili obecnej sytuacja ekonomiczna kraju znów się poprawiła, więc istnieje szansa na to, że w przyszłym roku projekt prefinansowania z Ministerstwa Finansów w końcu zostanie zrealizowany.

Trzecim powodem przerw w finansowaniu były jeszcze do niedawna niedobory w personelu. Po zatwierdzeniu SOLID w 2007 roku prognozowano, że zatrudnienie w instytucji delegowanej (WWPE) przez 3 kolejne lata będzie systematycznie rosło – wprost proporcjonalnie do liczby obsługiwanych projektów i nakładu pracy. Komisja Europejska zapewniała na to fundusze. Niestety nie wyrażono zgody na zatrudnienie nowych osób, a te, które pracowały w WWPE nie były fizycznie w stanie zweryfikować na czas wszystkich projektów i rozliczeń, które do nich spływały. Bywało, że zakładany termin na zweryfikowanie danego projektu był szacowany na 1,5 roku! Obecnie sytuacja w tym aspekcie wyraźnie się poprawiła w stosunku do stanu poprzedniego i liczba personelu zatrudnionego w COPE znacząco wzrosła. By usprawnić weryfikację dokumentacji finansowej, został też przyjęty uproszczony system ich sprawdzania – weryfikacja jest jednoetapowa. Dodatkowo Komisja Europejska jakiś czas temu poszła beneficjentom SOLID-u na rękę i nie każe rozliczać szczegółowo kosztów pośrednich, ale pozwala je rozliczać ryczałtem, co stanowi duże ułatwienie dla obu stron.

Mimo tych usprawnień organizacje pozarządowe wciąż oceniają, że personel COPE jest zbyt mały, co niekiedy prowadzi do różnych opóźnień (np. oczekiwania na odpowiedź na pismo przez ponad miesiąc) lub chaosu informacyjnego (np. otrzymywania na jedno zapytanie kilku różnych odpowiedzi).

PRZYSZŁOŚĆ – DYWERSYFIKACJA?

Prawdopodobny termin na rozpisanie pierwszego konkursu FAMI to styczeń 2015 roku. W momencie pisania tego artykułu trwają jeszcze konsultacje Programu Krajowego tego funduszu. Jest szansa, że FAMI okaże się skuteczniejszy i bardziej przyjazny dla organizacji pozarządowych niż wcześniejsze fundusze. Zarówno polscy urzędnicy, jak i organizacje pozarządowe są już mądrzejsi o doświadczenia zdobyte w programie SOLID. Wspomniany wcześniej raport Europejskiego Trybunału Obrachunkowego też rekomenduje kluczowe z perspektywy polskich doświadczeń zmiany, jak: zmniejszenie biurokracji, uproszczenie zasad programowania, obowiązki dotyczące zarządzania i kontroli proporcjonalne do wysokości dotacji, nacisk na uzupełnianie się funduszy, ustanowienie wskaźników dla Programu Krajowego (co ułatwi realizację polityki migracyjnej). Powinny się też zmniejszyć przerwy w finansowaniu pomiędzy kolejnymi transzami, gdyż rozliczanie finansowe projektów ma się odbywać kwartalnie, a więc przesyłanie pieniędzy powinno następować szybciej i sprawniej.

Na pewno niezwykle istotne jest, by organizacje pozarządowe możliwie mocno angażowały się w proces tworzenia Programu Krajowego FAMI.

Nina Mocior z Fundacji dla Somalii sugeruje, że powinien też zostać stworzony system finansowania projektów migracyjnych. Grantodawcy powinni reagować na to, co dzieje się w trzecim sektorze i tak ustawiać swoje priorytety, by wspierać wartościowe i potrzebne projekty, którym z przyczyn obiektywnych kończy się finansowanie (patrz: przypadek nieogłoszenia EFU w zeszłym roku). Oto wyjście z sytuacji zaproponowane przez Ninę Mocior: „Wydaje mi się, że ratunkiem mógłby tu być np. taki grantodawca jak Batory. Myślę, że mogliby, widząc sytuację z EFI (że odchodzi chwilowo duży donor, od którego organizacje były uzależnione finansowo), zweryfikować swoje priorytety i położyć większy nacisk na migrację. Wszystkim zależy, żeby dywersyfikować swoje źródła finansowania. Batory byłby potencjalnie dobrym źródłem na taką dywersyfikację”.

Można odnieść wrażenie, że wyciągając naukę z zaistniałej obecnie sytuacji, organizacje powinny szerzej pomyśleć o możliwościach finansowania i wyjść poza utarty schemat kilku grantodawców. Jedną z możliwości takiego finansowania jest bliższa współpraca z biznesem. Fundacja dla Somalii jest jedną z nielicznych organizacji, która korzysta ze wsparcia firm, ale nawet ona wskazuje na związane z tym duże trudności: „Abdul [szef Fundacji dla Somalii] potrafi jakoś skutecznie dotrzeć do firm i pozyskać te pieniądze. Ale generalnie jest trudno. W Polsce jeszcze nie ma takiej kultury”.

Być może jednym z zadań na przyszłość (oprócz kontynuowania dialogu z instytucjami publicznymi) jest próba wypracowania tej kultury i podjęcie dialogu z biznesem.


LISTA INSTYTUCJI, U KTÓRYCH MOŻNA SIĘ UBIEGAĆ O FINANSOWANIE PROJEKTÓW MIGRACYJNYCH

1. Fundusz Azylu, Migracji i Integracji (zastąpił EFI, EFU, EFPI oraz Fundusz Granic Zewnętrznych)
http://fundusze.msw.gov.pl/  
Zakres: Program Krajowy jest aktualnie wciąż konsultowany. Zakres Funduszu będzie pokrywać możliwie szeroki zakres działań skierowanych do różnych kategorii migrantów, społeczeństwa przyjmującego oraz w obszarze azylu i dobrowolnych powrotów.
Termin aplikowania: jeszcze nieprzyjęty Program Krajowy, prawdopodobna data: początek 2015.
Alokacja na 5 lat: ok. 63 mln EUR
Wkład własny: 10%
Max liczba składanych projektów: nie wiadomo.
Z projektem Programu Krajowego można zapoznać się tu: http://fundusze.msw.gov.pl/ue/aktualnosci/11838,UWAGA-PONOWNE-KONSULTACJE-PROGRAMU-KRAJOWEGO-FAMI-DO-18-LIPCA.html 

2. Fundusze Norweskie (Batory)
http://www.ngofund.org.pl/projekty-tematyczne/ 
Zakres: zwiększenie udziału obywateli w życiu publicznym, upowszechnianie wartości demokratycznych i praw człowieka, rozwój działalności rzeczniczej i kontroli obywatelskiej, wspieranie grup narażonych na wykluczenie, wzmocnienie kondycji organizacji pozarządowych i tworzenie warunków sprzyjających rozwojowi trzeciego sektora.
Termin: 1 września 2014 (ostatnia edycja)
Dofinansowanie: od 50 do 250 tys. PLN (na projekty realizowane samodzielnie) i do 350 tys. PLN (na projekty realizowane w partnerstwie).
Wkład własny: 10% wartości projektu, w tym 5% może być wkładem rzeczowym.
Max liczba składanych projektów: 1 (jako wnioskodawca), 1 partnerstwo.


3. MSZ:
http://www.polskapomoc.gov.pl/Konkursy,na,realizacje,projektow,14.html 
3a. Polska Pomoc Rozwojowa
Zadanie I: pomoc rozwojowa
Zakres geograficzny: Afryka Wschodnia, Europa Wschodnia, Gruzja, Armenia, Kirgistan, Tadżykistan.
Zakres merytoryczny: Projekty, które mają na celu podniesienie poziomu życia społeczno-politycznego i gospodarczego. Projekt powinien prowadzić do systemowych, długofalowych zmian i przyczyniać się do zwiększania możliwości rozwoju obywateli lub państw i uwolnienia ich od przeszkód, które ten rozwój blokują.
Termin składania aplikacji: jesień
Dofinansowanie (szacunkowe): 100 000 – max dofinansowanie w zależności od kraju.
Wkład własny: 10% całkowitej wartości projektu (rzeczowy, finansowy lub osobowy).
Max liczba składanych projektów: 5

Zdanie II: wsparcie transformacyjne
Zakres geograficzny: Afryka Wschodnia, Europa Wschodnia, Gruzja, Armenia, Kirgistan, Tadżykistan
Zakres merytoryczny: projekty, których celem jest wsparcie procesów reform ustrojowych, społecznych lub gospodarczych. Projekty transformacyjne stanowią złożony i wieloetapowy ciąg działań wykorzystujących doświadczenia okresu transformacji systemowej i prowadzą do osiągnięcia długofalowych zmian systemowych. Charakter transformacyjny projektu zależy w dużym stopniu od wpisania się w procesy reform realizowane przez te kraje lub na ich rzecz.
Termin składania aplikacji: jesień
Dofinansowanie (szacunkowe): 40 000–300 000 PLN
Wkład własny: 20% całkowitej wartości projektu (rzeczowy, finansowy lub osobowy).
Max liczba składanych projektów: 2
Max długość trwania projektu: rok (do 31 grudnia kolejnego roku)

3b. Edukacja Globalna
Zakres: przeprowadzenie regrantingu na inicjatywy z zakresu edukacji globalnej realizowane przez organizacje pozarządowe w miejscowościach liczących mniej niż 500 tys. mieszkańców; inicjatywy edukacyjne o charakterze szkoleniowym skierowane do organizacji z niewielkim doświadczeniem w realizacji działań z dziedziny edukacji globalnej, połączone ze wsparciem finansowym w postaci niewielkich grantów; działania mające na celu zwiększenie świadomości na temat problemów globalnych, skierowane do szerokiej publiczności; inicjatywy edukacyjne w dziedzinie edukacji globalnej o charakterze systemowym z efektem multiplikacji; festiwal filmów o tematyce rozwojowej ze szczególnym uwzględnieniem pokazów filmowych poza Warszawą oraz w przestrzeni publicznej; współfinansowanie projektów z dziedziny edukacji globalnej, dofinansowanych ze źródeł innych niż budżet RP.
Termin: wiosna
Max dofinansowanie: w zależności od działania – od 100 000 PLN do 650 000 PLN
Wkład własny: w zależności od działania – od 1,5% do 30% całkowitych kosztów projektu
Max liczba składanych projektów: 3
Max długość projektu: rok (do 31 grudnia następnego roku)

4. Urząd Miasta
http://ngo.um.warszawa.pl/otwarte-konkursy/wykaz 
Wszystkie konkursy ogłaszane przez Urząd m.st. Warszawy są publikowane na podanej wyżej stronie. Najczęściej pojawiają się one pod koniec roku kalendarzowego (około listopada), a są rozstrzygane na początku kolejnego. Duża część projektów musi być zrealizowana i rozliczona w pierwszym roku budżetowym.
By mieć bieżące informacje na temat konkursów, warto uczestniczyć w Komisjach Dialogu Społecznego – w kontekście projektów migracyjnych szczególnie istotne są: Komisja ds. Kultury, Edukacji, Polityki Społecznej i (oczywiście) Cudzoziemców. Podczas komisji można nie tylko otrzymać informację o konkursach, ale także je konsultować. Szczegółowe regulaminy konkursów często są konsultowane właśnie na tym forum.

5. FIO
http://www.pozytek.gov.pl/FIO,379.html 
Zakres: wspieranie małych, młodych, oddolnych inicjatyw, angażowanie obywateli w działania na rzecz wspólnego dobra, wzrost partycypacji obywateli w sprawach publicznych, wzmocnienie potencjału organizacji pozarządowych, pomoc techniczna (cel: właściwe zarządzanie, wdrażanie oraz promocja Programu FIO).

Szczegółowy regulamin obowiązujący w nowej perspektywie finansowej dopiero ukaże się na stronie internetowej.


6. Ministerstwo Kultury
http://www.mkidn.gov.pl/pages/strona-glowna/finanse/programy-ministra/programy-mkidn-2014.php 
Zakres: wydarzenia artystyczne, kolekcje, promocja literatury i czytelnictwa, edukacja, obserwatorium kultury, dziedzictwo kulturowe, rozwój infrastruktury kultury.
Termin na aplikację: na przełomie roku (listopad–marzec).
Max dofinansowanie: w zależności od rodzaju działania.
Wkład własny: jw.
Max liczba składanych projektów: jw.

7. Ambasady
Niektóre ambasady są gotowe finansować projekty (niezależnie od tematyki) powiązane z krajem, który reprezentują. Niekiedy informacja na ten temat znajduje się na stronie, ale nie jest to regułą.
Najlepiej, by organizacja zainteresowana współpracą z konkretną ambasadą zgłosiła się do niej bezpośrednio z pytaniem, czy taka współpraca jest możliwa.

 

BIBLIOGRAFIA:
http://fism.pl/wp-content/uploads/2013/10/monitor.integracji.pdf 
http://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/SR12_22/SR12_22_PL.PDF 
http://www.mf.gov.pl/news1/-/asset_publisher/u7QN/content/id/1200757;jsessionid=71CEF024E73C185AF6F56B105FE62056 
Wywiady z przedstawicielami instytucji donorskich oraz organizacji pozarządowych realizujących projekty migracyjne. 

Autorka: Katarzyna Kościesza

Skomentuj

Aktualności
Archiwum

Projekt ‘MIEJSKI SYSTEM INFORMACYJNY I AKTYWIZACYJNY DLA MIGRANTÓW’ jest współfinansowany z Programu Krajowego Funduszu Azylu, Migracji i Integracji oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

Projekt LOKALNE MIĘDZYSEKTOROWE POLITYKI NA RZECZ INTEGRACJI IMIGRANTÓW realizowany był w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG.

Projekt LOKALNE POLITYKI MIGRACYJNE - MIĘDZYNARODOWA WYMIANA DOŚWIADCZEŃ W ZARZĄDZANIU MIGRACJAMI W MIASTACH był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

Projekt LOKALNE MIĘDZYSEKTOROWE POLITYKI NA RZECZ INTEGRACJI IMIGRANTÓW był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

Projekt ‘WARSZAWSKIE CENTRUM WIELOKULTUROWE’ był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

LOKALNE MIĘDZYSEKTOROWE POLITYKI NA RZECZ INTEGRACJI IMIGRANTÓW Projekt realizowany był przy wsparciu Szwajcarii w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej.