Strefa badacza | Ekspert
Dodał: |
Aktualizacja: |

Wstęp

Elementem niezbędnym do badania migracji i integracji cudzoziemców jest wiedza. By ją zdobyć, każdy początkujący badacz (lub po prostu działacz społeczny) staje przed wyzwaniem, jakim jest określenie, skąd można uzyskać informacje dotyczące najbardziej go interesującego zjawiska. Dopiero po ustaleniu tej kluczowej kwestii można z czystym sumieniem przejść do analizy i wykorzystania zebranych danych.

Poniższy poradnik został podzielony na trzy główne części. W pierwszej wymieniono elementarne źródła statystyczne, które są podstawą większości opracowań branżowych. W kolejnej skomentowano i zanalizowano przykładowe najnowsze dane statystyczne. Ten rozdział ma na celu zasygnalizowanie podstawowych problemów badawczych i sposobów ich rozwiązywania. Ostatnia część poradnika stanowi przegląd lektur dotyczących migracji, które można uznać za przydatne w pracy badawczej lub w poszukiwaniu inspiracji projektowej/budowaniu warsztatu.

Na potrzeby niniejszego poradnika autor ośmiela się określać każdą osobę pracującą na liczbowych danych migracyjnych mianem badacza, zaś większość przykładów przez niego przywoływanych będzie dotyczyło migrantów z Ukrainy, którzy stanowią największy i najłatwiej identyfikowalny statystycznie odsetek migracji do Polski. Dodatkowo autor zastrzega, że w poradniku ogranicza się wyłącznie do kwestii migranckich związanych z cudzoziemcami niebędącymi uchodźcami i niechronionymi prawem międzynarodowym.

 I Źródła statystyczne

Powszechnie wydaje się, że najprostsze i najprzyjemniejsze w opracowywaniu są dane jakościowe, czyli np. samodzielnie przez badacza przeprowadzone wywiady, które mają na celu „głębsze” zrozumienie danego zjawiska, skupienie się na wybranym aspekcie poprzez studia konkretnych przypadków.

Jednak znacznie trudniejsza jest praca nad danymi ilościowymi, których głównym zadaniem jest pomiar badanego zjawiska, jego systematyczna kontrola czy też porównanie ze sobą grup danych.

Właśnie dane ilościowe sprawiają wszystkim, bez względu na stopień zaawansowania badacza, największą trudność.

Źródła publikujące statystyki cechują się wysoką niekompatybilnością, ponieważ obejmują różne, często odmienne, aspekty migracji. Nie istnieje w Polsce jeden zintegrowany system gromadzenia wiedzy dotyczącej migracji. Badacz jest skazany na zbieranie szczątkowych i porozrzucanych informacji. Co więcej, często nie ma on dostępu do pełnych danych z konkretnego źródła i musi ograniczać się wyłącznie do tych upublicznionych na stronach internetowych, w Biuletynach Informacji Publicznych (BIP) albo wydawnictwach drukowanych.

Źródła danych można kategoryzować dowolnie, lecz na potrzeby przewodnika zostały one podzielone na krajowe oraz zagraniczne.

DANE KRAJOWE

1. Główny Urząd Statystyczny

Pierwszym źródłem informacji, jaki przychodzi początkującemu badaczowi do głowy, jest Główny Urząd Statystyczny (GUS). To właśnie w nim powinna znaleźć się skumulowana wiedza ze wszystkich gałęzi dotyczących kwestii społeczno-gospodarczych w Polsce, które są zawarte m.in. w Roczniku Statystycznym.

Niestety tak nie jest, a metodologia badawcza GUS-u spotyka się z krytyką socjologów i analityków (GUS-owi zarzuca się losowość próby, niereprezentatywność wyników, a często nieudostępnianie wszystkich posiadanych przez siebie danych). Jednak pomimo pewnych niedoskonałości można w naszej pracy wykorzystać informacje zawarte np. w ostatnim Narodowym Spisie Powszechnym z 2011 roku.  

2. Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Na stronach internetowych Ministerstwa Spraw Zagranicznych (MSZ) można uzyskać informacje dotyczące liczby wydanych wiz, z podziałem na kraje i konsulaty. Niestety często raporty roczne z działalności konsulatów są niepełne, podają jedynie wybrane informacje, wobec czego należy bazować na informacjach z interpelacji i zapytań poselskich, publikowanych sporadycznie na branżowych stronach internetowych. Poniżej zamieszczono tabele zawierające informacje o liczbie wydanych wiz na Ukrainie i Białorusi (stan na I połowę roku 2013, dane na cały rok 2013 są niestety szczątkowe i nie pozwalałyby na stworzenie kompletnej statystyki, gotowej do wykorzystania przez potencjalnego badacza).

RAPORT POLSKIEJ SŁUŻBY KONSULARNEJ ZA 2013 ROK

Tabela 1. Liczba i typ wydanych wiz w polskich konsulatach na Białorusi i Ukrainie w latach 2011, 2012 i w I połowie 2013 r.

3. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej

Na stronach Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (MPiPS) można znaleźć informacje dotyczące liczby wydanych zezwoleń na wykonywanie pracy w Polsce, a także oświadczeń o zamiarze powierzenia pracy dla obywateli wybranych państw Partnerstwa Wschodniego (Ukrainy, Białorusi, Mołdawii, Gruzji i Armenii) oraz Federacji Rosyjskiej. Wszystkie te dane są kumulowane przez MPiPS z danych przesłanych przez powiatowe urzędy pracy (PUP).

4. Urząd ds. Cudzoziemców

Szczególnie ważne w pracy badawczej informacje można znaleźć na stronie Urzędu ds. Cudzoziemców (UdsC), która jest prawdziwą kopalnią wiedzy. Dostarcza twardych danych na temat wydanych kart pobytu czasowego, stałego itd., co pozwala na dokładniejsze niż w przypadku informacji GUS-owskich ustalenie faktycznej lub orientacyjnej liczby cudzoziemców przebywających na stałe w Polsce. Przy czym należy zastrzec, że informacje dotyczące pozwoleń ograniczają się przede wszystkim do trzech głównych kategorii: osób podejmujących pracę w Polsce, małżonków obywateli RP oraz studentów. Do UdsC spływają informacje z Urzędów Wojewódzkich dotyczące liczby zarejestrowanych wniosków, wydanych pozwoleń na pobyt czasowy oraz pozwoleń na pracę.

W dobie kryzysu ukraińskiego UdsC publikuje niesłychanie pomocny i przeglądowy „Raport na temat obywateli Ukrainy”, w którym regularnie, co tydzień, zamieszcza informacje dotyczące Ukraińców i Ukrainek przebywających w Polsce, dotyczące ich dane statystyczne. Jest to niezwykle przydatne w porównaniach, badaniu trendów migracyjnych i wpływu kryzysu na przepływ imigrantów z Ukrainy do Polski.

5. Inne „teoretycznie” dostępne źródła danych

Ponadto teoretycznie istnieją statystyki w takich instytucjach jak: urzędy miast (informacje o meldunkach), urzędy wojewódzkie, Państwowa Inspekcja Pracy (dane z kontroli), urzędy skarbowe (PIT-y), Narodowy Fundusz Zdrowia (ubezpieczenia zdrowotne), System Informacji Oświatowej, związki wyznaniowe, uczelnie i szkoły wyższe, Biuro Uznawalności Wykształcenia, Straż Graniczna (SIS), inne NGO, powiatowe urzędy pracy, Policja i Straż Miejska, ZUS (dane dot. ubezpieczonych), Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji (baza PESEL), urzędy stanu cywilnego (informacje dot. zawarcia małżeństwa, rejestracji dzieci).

Jednak są to dane dla badacza praktycznie nieosiągalne, ponadto najczęściej na tyle sporadycznie udostępniane lub publikowane, że nie mają faktycznej wartości naukowej. Rejestracja cudzoziemców ma charakter losowy, nie oddaje ani procesów, ani trendów migracyjnych. Jedyną informacją uzyskaną z nich jest liczba osób, które skorzystały z danej usługi.

DANE MIĘDZYNARODOWE

1. Europejski Urząd Statystyczny

Europejski Urząd Statystyczny, w skrócie Eurostat, to unijny urząd zajmujący sporządzaniem prognoz i analiz statystycznych, koordynowaniem i monitorowaniem prac narodowych urzędów statystycznych, a także konsolidacją statystyk krajowych państw członkowskich Unii Europejskiej (UE).
Publikowane przez Eurostat informacje to najbardziej ogólne zestawienia danych, pozwalające na badanie trendów i procesów migracyjnych zachodzących w UE. Jest on najczęściej przywoływanym w publikacjach branżowych źródłem europejskich danych statystycznych, zarówno dotyczących Polski, jak i wybiegających w swoich analizach poza granice naszego państwa.

2. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) corocznie wydaje OECD International Migration Outlook. Jest to publikacja, która dostarcza analizę najnowszych ruchów migracyjnych i polityk państw zrzeszonych w Organizacji, a także dwa rozdziały analityczne podejmujące kwestię finansowego wpływu imigracji na państwa OECD oraz dyskryminacji wobec migrantów.

3. Eurobarometer

Eurobarometer (spolszczany jako Eurobarometr) to seria badań opinii publicznej prowadzonych od lat 70. XX wieku na zlecenie Komisji Europejskiej. Badania prowadzone są dwa razy w roku, każdej wiosny i jesieni; w ich trakcie analizie są poddawane ankiety wypełnione przez reprezentatywną grupę około tysiąca obywateli każdego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Wyjątkowo badania dotyczą również innych regionów europejskich, m.in. Bałkanów.

4. MIPEX – Migrant Integration Policy Index (2011)

Migrant Integration Policy Index (Indeks Polityki Integracji Migrantów, w skrócie MIPEX) to specyficzne narzędzie wskaźnikowe będące jednocześnie przewodnikiem umożliwiającym ocenę, porównanie polityk integracji cudzoziemców w wybranych krajach. Specyfika tego narzędzia polega na tym, że nie bazuje ono dosłownie na czystych statystykach, lecz na ocenach narodowych ekspertów i specjalistów. Porównaniu i ocenie poddaje się politykę integracyjną w krajach Unii Europejskiej, a także Norwegii, Szwajcarii, Kanady i Stanów Zjednoczonych. Bazuje on na dostarczonych przez ekspertów wskaźnikach (ponad 200), prezentując wielowymiarowy obraz sytuacji migrantów w wybranych krajach. Ostatni raz badanie przeprowadzono w 2011 roku i najnowsze jego wydanie nosi numer III.

Warto jednocześnie zauważyć, że obecnie prowadzone są prace zespołu ekspertów zebranego wokół UNHCR (Wysoki Komisarz Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców) i MPiPS nad podobnym indeksem, narzędziem do badania i ewaluacji integracji uchodźców (więcej: Integracja Uchodźców i wykorzystanie wskaźników: Materiał zebrany w Europie Środkowej, UNHCR: Warszawa 2014).

5. Inne źródła statystyczne

Innymi źródłami, na które można powoływać się w pracy badawczej są, m.in. dane Banku Światowego (The World Bank – Bilateral Remittance Estimates i Migrant Remittances Inflows, dane na temat międzynarodowych przekazów pieniężnych, odnoszące się do przepływu kapitału migrantów), CIA – the World Factbook (ostatnie wydanie z 2013 roku zawiera dane np. o płodności w skali globalnej), Labour Force Survey (badania przeprowadzane przez państwa UE dotyczące narodowych rynków pracy, w tym pracy cudzoziemców).

 

Skomentuj

Ogłoszenia
Aktualności
Archiwum
Warto poczytać
Finansowanie projektów migracyjnych

Do 13/12/2016 można składać wnioski z zakresu ochrony dzieci migrujących:
Pierwszy nabór dotyczy budowy potencjału w zakresie praw i ochrony dzieci migrujących, w szczególności kwestii

...
Czytaj dalej >
Warto poczytać

W dniu 25 marca 2008 roku zostało podpisane „Porozumienie w sprawie standardowych procedur postępowania w zakresie rozpoznawania, przeciwdziałania oraz reagowania na przypadki przemocy seksualnej

...
Czytaj dalej >
Zagrożenia w świecie migrantów

Polska wciąż pozostaje krajem zatrudniającym obywateli Korei Północnej. Co warto

...
Czytaj dalej >

Projekt ‘MIEJSKI SYSTEM INFORMACYJNY I AKTYWIZACYJNY DLA MIGRANTÓW’ jest współfinansowany z Programu Krajowego Funduszu Azylu, Migracji i Integracji oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

Projekt LOKALNE MIĘDZYSEKTOROWE POLITYKI NA RZECZ INTEGRACJI IMIGRANTÓW realizowany był w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG.

Projekt LOKALNE POLITYKI MIGRACYJNE - MIĘDZYNARODOWA WYMIANA DOŚWIADCZEŃ W ZARZĄDZANIU MIGRACJAMI W MIASTACH był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

Projekt LOKALNE MIĘDZYSEKTOROWE POLITYKI NA RZECZ INTEGRACJI IMIGRANTÓW był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

Projekt ‘WARSZAWSKIE CENTRUM WIELOKULTUROWE’ był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz budżetu państwa. Wyłączna odpowiedzialność spoczywa na autorze. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.

LOKALNE MIĘDZYSEKTOROWE POLITYKI NA RZECZ INTEGRACJI IMIGRANTÓW Projekt realizowany był przy wsparciu Szwajcarii w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej.