Strefa badacza | Ekspert
Dodał: |
Aktualizacja: |

Wstęp

Elementem niezbędnym do badania migracji i integracji cudzoziemców jest wiedza. By ją zdobyć, każdy początkujący badacz (lub po prostu działacz społeczny) staje przed wyzwaniem, jakim jest określenie, skąd można uzyskać informacje dotyczące najbardziej go interesującego zjawiska. Dopiero po ustaleniu tej kluczowej kwestii można z czystym sumieniem przejść do analizy i wykorzystania zebranych danych.

Poniższy poradnik został podzielony na trzy główne części. W pierwszej wymieniono elementarne źródła statystyczne, które są podstawą większości opracowań branżowych. W kolejnej skomentowano i zanalizowano przykładowe najnowsze dane statystyczne. Ten rozdział ma na celu zasygnalizowanie podstawowych problemów badawczych i sposobów ich rozwiązywania. Ostatnia część poradnika stanowi przegląd lektur dotyczących migracji, które można uznać za przydatne w pracy badawczej lub w poszukiwaniu inspiracji projektowej/budowaniu warsztatu.

Na potrzeby niniejszego poradnika autor ośmiela się określać każdą osobę pracującą na liczbowych danych migracyjnych mianem badacza, zaś większość przykładów przez niego przywoływanych będzie dotyczyło migrantów z Ukrainy, którzy stanowią największy i najłatwiej identyfikowalny statystycznie odsetek migracji do Polski. Dodatkowo autor zastrzega, że w poradniku ogranicza się wyłącznie do kwestii migranckich związanych z cudzoziemcami niebędącymi uchodźcami i niechronionymi prawem międzynarodowym.

 I Źródła statystyczne

Powszechnie wydaje się, że najprostsze i najprzyjemniejsze w opracowywaniu są dane jakościowe, czyli np. samodzielnie przez badacza przeprowadzone wywiady, które mają na celu „głębsze” zrozumienie danego zjawiska, skupienie się na wybranym aspekcie poprzez studia konkretnych przypadków.

Jednak znacznie trudniejsza jest praca nad danymi ilościowymi, których głównym zadaniem jest pomiar badanego zjawiska, jego systematyczna kontrola czy też porównanie ze sobą grup danych.

Właśnie dane ilościowe sprawiają wszystkim, bez względu na stopień zaawansowania badacza, największą trudność.

Źródła publikujące statystyki cechują się wysoką niekompatybilnością, ponieważ obejmują różne, często odmienne, aspekty migracji. Nie istnieje w Polsce jeden zintegrowany system gromadzenia wiedzy dotyczącej migracji. Badacz jest skazany na zbieranie szczątkowych i porozrzucanych informacji. Co więcej, często nie ma on dostępu do pełnych danych z konkretnego źródła i musi ograniczać się wyłącznie do tych upublicznionych na stronach internetowych, w Biuletynach Informacji Publicznych (BIP) albo wydawnictwach drukowanych.

Źródła danych można kategoryzować dowolnie, lecz na potrzeby przewodnika zostały one podzielone na krajowe oraz zagraniczne.

DANE KRAJOWE

1. Główny Urząd Statystyczny

Pierwszym źródłem informacji, jaki przychodzi początkującemu badaczowi do głowy, jest Główny Urząd Statystyczny (GUS). To właśnie w nim powinna znaleźć się skumulowana wiedza ze wszystkich gałęzi dotyczących kwestii społeczno-gospodarczych w Polsce, które są zawarte m.in. w Roczniku Statystycznym.

Niestety tak nie jest, a metodologia badawcza GUS-u spotyka się z krytyką socjologów i analityków (GUS-owi zarzuca się losowość próby, niereprezentatywność wyników, a często nieudostępnianie wszystkich posiadanych przez siebie danych). Jednak pomimo pewnych niedoskonałości można w naszej pracy wykorzystać informacje zawarte np. w ostatnim Narodowym Spisie Powszechnym z 2011 roku.  

2. Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Na stronach internetowych Ministerstwa Spraw Zagranicznych (MSZ) można uzyskać informacje dotyczące liczby wydanych wiz, z podziałem na kraje i konsulaty. Niestety często raporty roczne z działalności konsulatów są niepełne, podają jedynie wybrane informacje, wobec czego należy bazować na informacjach z interpelacji i zapytań poselskich, publikowanych sporadycznie na branżowych stronach internetowych. Poniżej zamieszczono tabele zawierające informacje o liczbie wydanych wiz na Ukrainie i Białorusi (stan na I połowę roku 2013, dane na cały rok 2013 są niestety szczątkowe i nie pozwalałyby na stworzenie kompletnej statystyki, gotowej do wykorzystania przez potencjalnego badacza).

RAPORT POLSKIEJ SŁUŻBY KONSULARNEJ ZA 2013 ROK

Tabela 1. Liczba i typ wydanych wiz w polskich konsulatach na Białorusi i Ukrainie w latach 2011, 2012 i w I połowie 2013 r.

3. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej

Na stronach Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (MPiPS) można znaleźć informacje dotyczące liczby wydanych zezwoleń na wykonywanie pracy w Polsce, a także oświadczeń o zamiarze powierzenia pracy dla obywateli wybranych państw Partnerstwa Wschodniego (Ukrainy, Białorusi, Mołdawii, Gruzji i Armenii) oraz Federacji Rosyjskiej. Wszystkie te dane są kumulowane przez MPiPS z danych przesłanych przez powiatowe urzędy pracy (PUP).

4. Urząd ds. Cudzoziemców

Szczególnie ważne w pracy badawczej informacje można znaleźć na stronie Urzędu ds. Cudzoziemców (UdsC), która jest prawdziwą kopalnią wiedzy. Dostarcza twardych danych na temat wydanych kart pobytu czasowego, stałego itd., co pozwala na dokładniejsze niż w przypadku informacji GUS-owskich ustalenie faktycznej lub orientacyjnej liczby cudzoziemców przebywających na stałe w Polsce. Przy czym należy zastrzec, że informacje dotyczące pozwoleń ograniczają się przede wszystkim do trzech głównych kategorii: osób podejmujących pracę w Polsce, małżonków obywateli RP oraz studentów. Do UdsC spływają informacje z Urzędów Wojewódzkich dotyczące liczby zarejestrowanych wniosków, wydanych pozwoleń na pobyt czasowy oraz pozwoleń na pracę.

W dobie kryzysu ukraińskiego UdsC publikuje niesłychanie pomocny i przeglądowy „Raport na temat obywateli Ukrainy”, w którym regularnie, co tydzień, zamieszcza informacje dotyczące Ukraińców i Ukrainek przebywających w Polsce, dotyczące ich dane statystyczne. Jest to niezwykle przydatne w porównaniach, badaniu trendów migracyjnych i wpływu kryzysu na przepływ imigrantów z Ukrainy do Polski.

5. Inne „teoretycznie” dostępne źródła danych

Ponadto teoretycznie istnieją statystyki w takich instytucjach jak: urzędy miast (informacje o meldunkach), urzędy wojewódzkie, Państwowa Inspekcja Pracy (dane z kontroli), urzędy skarbowe (PIT-y), Narodowy Fundusz Zdrowia (ubezpieczenia zdrowotne), System Informacji Oświatowej, związki wyznaniowe, uczelnie i szkoły wyższe, Biuro Uznawalności Wykształcenia, Straż Graniczna (SIS), inne NGO, powiatowe urzędy pracy, Policja i Straż Miejska, ZUS (dane dot. ubezpieczonych), Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji (baza PESEL), urzędy stanu cywilnego (informacje dot. zawarcia małżeństwa, rejestracji dzieci).

Jednak są to dane dla badacza praktycznie nieosiągalne, ponadto najczęściej na tyle sporadycznie udostępniane lub publikowane, że nie mają faktycznej wartości naukowej. Rejestracja cudzoziemców ma charakter losowy, nie oddaje ani procesów, ani trendów migracyjnych. Jedyną informacją uzyskaną z nich jest liczba osób, które skorzystały z danej usługi.

DANE MIĘDZYNARODOWE

1. Europejski Urząd Statystyczny

Europejski Urząd Statystyczny, w skrócie Eurostat, to unijny urząd zajmujący sporządzaniem prognoz i analiz statystycznych, koordynowaniem i monitorowaniem prac narodowych urzędów statystycznych, a także konsolidacją statystyk krajowych państw członkowskich Unii Europejskiej (UE).
Publikowane przez Eurostat informacje to najbardziej ogólne zestawienia danych, pozwalające na badanie trendów i procesów migracyjnych zachodzących w UE. Jest on najczęściej przywoływanym w publikacjach branżowych źródłem europejskich danych statystycznych, zarówno dotyczących Polski, jak i wybiegających w swoich analizach poza granice naszego państwa.

2. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) corocznie wydaje OECD International Migration Outlook. Jest to publikacja, która dostarcza analizę najnowszych ruchów migracyjnych i polityk państw zrzeszonych w Organizacji, a także dwa rozdziały analityczne podejmujące kwestię finansowego wpływu imigracji na państwa OECD oraz dyskryminacji wobec migrantów.

3. Eurobarometer

Eurobarometer (spolszczany jako Eurobarometr) to seria badań opinii publicznej prowadzonych od lat 70. XX wieku na zlecenie Komisji Europejskiej. Badania prowadzone są dwa razy w roku, każdej wiosny i jesieni; w ich trakcie analizie są poddawane ankiety wypełnione przez reprezentatywną grupę około tysiąca obywateli każdego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Wyjątkowo badania dotyczą również innych regionów europejskich, m.in. Bałkanów.

4. MIPEX – Migrant Integration Policy Index (2011)

Migrant Integration Policy Index (Indeks Polityki Integracji Migrantów, w skrócie MIPEX) to specyficzne narzędzie wskaźnikowe będące jednocześnie przewodnikiem umożliwiającym ocenę, porównanie polityk integracji cudzoziemców w wybranych krajach. Specyfika tego narzędzia polega na tym, że nie bazuje ono dosłownie na czystych statystykach, lecz na ocenach narodowych ekspertów i specjalistów. Porównaniu i ocenie poddaje się politykę integracyjną w krajach Unii Europejskiej, a także Norwegii, Szwajcarii, Kanady i Stanów Zjednoczonych. Bazuje on na dostarczonych przez ekspertów wskaźnikach (ponad 200), prezentując wielowymiarowy obraz sytuacji migrantów w wybranych krajach. Ostatni raz badanie przeprowadzono w 2011 roku i najnowsze jego wydanie nosi numer III.

Warto jednocześnie zauważyć, że obecnie prowadzone są prace zespołu ekspertów zebranego wokół UNHCR (Wysoki Komisarz Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców) i MPiPS nad podobnym indeksem, narzędziem do badania i ewaluacji integracji uchodźców (więcej: Integracja Uchodźców i wykorzystanie wskaźników: Materiał zebrany w Europie Środkowej, UNHCR: Warszawa 2014).

5. Inne źródła statystyczne

Innymi źródłami, na które można powoływać się w pracy badawczej są, m.in. dane Banku Światowego (The World Bank – Bilateral Remittance Estimates i Migrant Remittances Inflows, dane na temat międzynarodowych przekazów pieniężnych, odnoszące się do przepływu kapitału migrantów), CIA – the World Factbook (ostatnie wydanie z 2013 roku zawiera dane np. o płodności w skali globalnej), Labour Force Survey (badania przeprowadzane przez państwa UE dotyczące narodowych rynków pracy, w tym pracy cudzoziemców).

 


 

II Problemy i wskazówki badawcze


W poniższym rozdziale, na wybranym przez autora przykładzie, pokazano pułapki, z jakimi przychodzi się borykać początkującemu badaczowi, oraz sposoby rozwiązania napotykanych problemów i właściwej metody analizy zastanych danych. Poniżej zostały zaprezentowane również stosunkowo aktualne statystyki dotyczące selektywnie dobranych, ale jednocześnie elementarnych, zjawisk migracyjnych w Polsce.

Może się wydawać prozaiczną uwaga, że bardzo często w badaniu danych zastanych niezbędny jest kontekst, wiedza zdobyta ze źródeł innych niż statystyka. Ponadto cały czas „z tyłu głowy” badacza musi tkwić informacja, że dane nie są pełne, a co więcej, mogą się wzajemnie wykluczać albo w rzeczywistości nakładać się na siebie.

Podstawową kwestią jest jednak ta, że na podstawie posiadanych statystyk nie jest możliwe dokładne podanie liczby cudzoziemców mieszkających w Polsce. Można tę liczbę jedynie oszacować na podstawie danych Eurostatu (który podaje, że jest to ok. 0,1% całej populacji), zaś próbując określić tę liczbę, należy wpierw sprecyzować takie kategorie jak cudzoziemiec czy imigrant. Czy badacz chce określić liczbę cudzoziemców, którzy są czy też nie są obywatelami Unii Europejskiej? Czy chodzi mu o imigrantów krótko- czy długoterminowych? Na te pytania powyższy poradnik nie da jednoznacznej odpowiedzi, lecz spróbuje udostępnić metodologię, która pozwoli na wykorzystanie posiadanych narzędzi i opracowanie opublikowanych danych i statystyk.


Tabela 2. Imigracja do Polski w 2013 r. – podstawowe dane

Źródło: Statystyki Urzędu ds. Cudzoziemców (2013) oraz Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (2013).


Problematyczny Spis Powszechny

Za najlepszy przykład niepełności danych może posłużyć Narodowy Spis Powszechny z 2011 roku. Dowiadujemy się z niego, że 1,8% mieszkańców Polski urodziło się poza granicami państwa (ponad 674 tys. osób), z czego większość na Ukrainie, w Niemczech, na Białorusi, Litwie, w Rosji czy Wielkiej Brytanii. Oznaczałoby to dosyć pokaźną jak na monolityczny kraj, jakim jest Polska, liczbę cudzoziemców. Jednak dopiero z analizy i komentarza powyższych danych wynika, że jedynie 7% tej liczby osób urodzonych za granicą to cudzoziemcy (ok. 47 tys. osób), zaś pozostali są w rzeczywistości Polakami. Dlaczego tak jest?

Otóż największy odsetek (63,5%) badanych to osoby urodzone przed 1945 rokiem, repatriowane lub przesiedlone do Polski po zmianach granic po drugiej wojnie światowej. Dopiero zdając sobie sprawę z kontekstu badanych informacji, nie budzi zdziwienia, że najwięcej osób deklarujących miejsce urodzenia poza obecnymi granicami RP przypada na województwo dolnośląskie (21,2%), które historycznie ma charakter w głównej mierze powojenno-przesiedleńczy.

Równie ciekawa jest kolejna informacja dotycząca ludności Polski z uwagi na posiadane pierwsze obywatelstwo. Ze Spisu wynika, że 99,8% osób zamieszkujących Polskę to obywatele RP, cudzoziemcy stanowią 0,15%, czyli ok. 57,7 tys. osób plus dodatkowo około 2 tysięcy tzw. bezpaństwowców. Zgodnie z wynikami Spisu najliczniejszą grupą są osoby pierwotnie posiadające paszport ukraiński (13,5 tys.), niemiecki (5,2 tys.), rosyjski (4,2 tys.) czy białoruski (3,8 tys.).

Na chwilę obecną pozostawimy te informacje bez komentarza, przechodząc do innego źródła danych dotyczących cudzoziemców w Polsce.

Dane Urzędu ds. Cudzoziemców

Jeżeli a priori uznamy, że dane dostarczone przez ostatni Spis Powszechny są mało wiarygodne, zaś cudzoziemców mieszkających na stałe w Polsce jest znacznie więcej, musimy sięgnąć po inne źródło informacji. Kolejną instytucją, której analizą danych zajmiemy się poniżej, jest UdsC.

W przeciwieństwie do GUS-u dane Urzędu ds. Cudzoziemców są znacznie bardziej szczegółowe, często zawierające szczątkowe dane pochodzące z takich źródeł jak MSZ, MPiPS i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, lecz w pierwszej kolejności z urzędów wojewódzkich.

Zgodnie z informacjami udostępnionymi przez UdsC osób posiadających kartę pobytu w Polsce jest 121 219. Trzeba jednak stanowczo zaznaczyć, że nie równa się to liczbie osób, które faktycznie na dany moment przebywają w Polsce. Wiele z nich mogło wrócić do kraju pochodzenia lub nieustannie podróżować w obu kierunkach.

Rzuca się w oczy, że nawet pomijając tę informację kontekstową, powyższa wartość znacznie przewyższa statystyki podawane przez GUS w Spisie Powszechnym. Z informacji UdsC wynika, że osobami posiadającymi kartę pobytu najczęściej są obywatele Ukrainy (31%), co poświadcza ogólny trend migracyjny do Polski z tego kierunku. Oznacza to, że w Polsce obecnie przebywa ok. 38 tys. Ukraińców, natomiast zgodnie ze Spisem powinno być ich ok. 13,5 tys. Jest to doskonały przykład pułapki, w jaką może wpaść przez nieuwagę potencjalny badacz.

Dane Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej

Jednak osoby posiadające zezwolenie na pobyt czasowy lub stały nie stanowią większości osób pochodzenia cudzoziemskiego, zamieszkujących Polskę. Znaczna ich część przebywa w Polsce na podstawie decyzji wydanej w jednej z polskich placówek zagranicznych. W związku z niedoskonałością danych udostępnionych przez MSZ można posiłkować się informacją o liczbie zarejestrowanych oświadczeń o zamiarze zatrudnienia cudzoziemca na pracę krótkoterminową (tzw. oświadczenia o zamiarze powierzenia pracy). Jest to, ogólnie rzecz biorąc, znaczna część cudzoziemców przybywających do Polski. (Należy jednak zwrócić uwagę na to, że liczba rejestrowanych oświadczeń znacząco przewyższa liczbę wydawanych zezwoleń na pracę).

W tym miejscu warto wtrącić, że dotychczasowe tradycyjne definicje migranta tracą swoją wyrazistość, ponieważ współczesna migracja, w obliczu globalnej mobilności, nabiera coraz bardziej krótkoterminowego i trudnego do uchwycenia kształtu. Czy imigrantem jest osoba, która przyjechała tylko na pół roku do Polski, po czym wróciła do kraju pochodzenia? Czy może nim być wyłącznie człowiek, który przyjechał do Polski na stałe, z zamiarem pozostania tutaj na zawsze? A co jeśli ruchy migranckie mają charakter fluktuacyjny i odbywają się falami, a dany cudzoziemiec czy cudzoziemka przyjeżdża do Polski regularnie, raz do roku na dłuższy okres? Są to zagwozdki i problemy metodologiczne, bliskie współczesnym badaczom migracji i stanowiące przedmiot sporu pomiędzy poszczególnymi środowiskami ekspertów.

Wracając do kwestii migrantów krótkoterminowych, można zaobserwować pewne tendencje. Wśród osób, które uzyskały w Polsce w tej formie zatrudnienie w 2013 roku, 92% pracowników krótkoterminowych to obywatele Ukrainy. Jak łatwo zauważyć, osoby z Rosji prawie w ogóle nie korzystają z tej możliwości zatrudnienia, co od lat jest już stałym trendem w kategorii pracowniczo-migracyjnej tej grupy narodowej.

Liczbę wydanych oświadczeń należy jednak zweryfikować danymi z Ministerstwa Spraw Zagranicznych, jako że Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w swoich statystykach liczy tylko przesyłane przez powiatowe urzędy pracy informacje na temat liczby zarejestrowanych oświadczeń o zamiarze powierzenia pracy. Ważną uwagą jest fakt, że MPiPS nie liczy jednak konkretnych pracowników. Oznacza to, że może nastąpić sytuacja, w której dla części cudzoziemców zarejestrowano więcej niż jedno oświadczenie, albo obywatel państwa trzeciego (w tym wypadku obywatel Ukrainy, Białorusi, Mołdawii, Armenii lub Federacji Rosyjskiej), otrzymawszy zarejestrowane oświadczenie, wcale nie musi ostatecznie zdecydować się na wystąpienie o wizę i przyjazd do Polski.

Może zdarzyć się też tak, że część osób po okazaniu oświadczeń pracodawców, z przeróżnych względów przedstawionych w konsulacie jako podstawa do wydania wizy, spotkała się z odmową i odrzuceniem wniosku. Dodatkowo coraz częściej osoby przyjeżdżające do Polski na podstawie oświadczenia, zgodnie z nową ustawą o cudzoziemcach z maja br., występują o kartę pobytu, przez co z krótkoterminowego pracownika przebywającego w Polsce na podstawie wizy stają się posiadaczami zezwolenia na pobyt na czas oznaczony. Jest to sposób na sprawną legalizację ich pobytu w Polsce i zlikwidowanie w ich procedurze migracyjnej uprzykrzającego życie etapu, jakim była wizyta w konsulacie lub punkcie wizowym. Jest to szczególnie ważne w obliczu olbrzymiej fali zainteresowanych napływającej do polskich placówek konsularnych i usługowego serwisu outsourcingowego na Ukrainie dla obywateli tego państwa.

W dodatku część pracowników krótkoterminowych podczas jednego pobytu w kraju zmienia pracodawców, a ci – chcąc postępować w zgodzie z przepisami – rejestrują im nowe oświadczenia o zamiarze zatrudnienia, dzięki którym wizy tych pracowników nie tracą ważności po zakończeniu pracy u poprzednich pracodawców.

Bardzo dobrze powyższe zawiłości obrazuje przykład obywateli Ukrainy.


Tabela 3. Liczba i struktura oświadczeń zarejestrowanych przez powiatowe urzędy pracy w 2013 r.

Źródło: MPiPS.


W 2013 roku na Ukrainie wydano 720 tys. wiz, z czego 527 tys. wiz typu Schengen (typu C) i 194 tys. wiz narodowych (typu D) [dane na podstawie cotygodniowego raportu informacyjnego UdsC na temat obywateli Ukrainy przybywających do Polski, z dnia 2.10.2014 r.].

Jeśli chodzi o oświadczenia o zamiarze powierzenia pracy cudzoziemcowi, to w 2013 roku zarejestrowano ich ogółem 235 616. Spośród nich 92% przypadło na obywateli Ukrainy (217 517), z czego 45% stanowiły kobiety.

Jeżeli badacz wie o wydawaniu wiz narodowych (D-05) na podstawie oświadczeń, to w pierwszej chwili wpada on w dysonans poznawczy.

Zadaje sobie pytanie: dlaczego liczba zarejestrowanych oświadczeń nie zgadza się z liczbą wydanych wiz narodowych? Trzeba jednocześnie założyć, że badacz zdaje sobie sprawę z wydawania wiz krajowych nie tylko posiadaczom oświadczeń, ale także studentom przyjeżdżającym do Polski na studia, posiadaczom Karty Polaka, zaproszenia itd.

Wobec braku statystyk wyróżniających typy wiz oszacowanie proporcji wydanych wiz pracowniczych jest karkołomne, ocierające się o spekulacje. Jednak w tym konkretnym przypadku powyższą sytuację rozjaśnia nieco statystyka MPiPS, zgodnie z którą 33 035 oświadczeń zarejestrowano dla osób, które JUŻ posiadają wizę lub zezwolenie na zamieszkanie w Polsce. Pozwala nam to chociaż zbliżyć się do prawdy: w 2013 roku wizę typu D-05 otrzymało ok. 184 tys. obywateli Ukrainy. Niestety na podstawie tych danych nie jesteśmy jednak w stanie stwierdzić, ile faktycznie osób posiadających wizę przyjechało do Polski w celach zarobkowych, lecz dokonaliśmy już znaczący wysiłek badawczy.


Podsumowanie

Początkujący badacz po lekturze dwóch pierwszych rozdziałów wie, gdzie może szukać potrzebnych mu informacji, a także potrafi nimi operować i je analizować, wykorzystując wiedzę kontekstową i metodę porównawczą.

Badacz wie, że Polskę zamieszkuje ok. 121 tys. osób posiadających ważną kartę pobytu i 31% z nich pochodzi z Ukrainy (ok. 38 tys. Ukraińców). Wie również, że w skali roku do Polski przybywa około 720 tys. Ukraińców na podstawie różnych typów wiz, z czego ok. 184 tys. na podstawie oświadczenia o zamiarze powierzenia pracy cudzoziemcowi na okres do sześciu miesięcy. Rozumiejąc tok rozumowania analityka migracyjnego, potencjalny badacz jest w stanie opracować dowolne inne dane dotyczące wybranej grupy migranckiej, która jest obiektem zainteresowania jego samego lub organizacji, którą reprezentuje.

 


 

III Opracowania zawierające wskazówki badawcze oraz najnowsze dane statystyczne

1. Najnowsze publikacje

Z najnowszych publikacji dotyczących zagadnień migracyjnych i integracyjnych autor szczególnie poleca przede wszystkim te wymienione poniżej.

1. Seria publikacji zespołu skupionego początkowo wokół Caritas Polska, następnie Instytutu Studiów Migracyjnych:

  • Laboratoria Integracji. Obserwacje i notatki praktyczne, red. M. Bieniecki, M. Pawlak, Gliwice 2008;
  • Laboratoria Integracji. Lekcje z doświadczeń brytyjskich, belgijskich, katalońskich i portugalskich, red. M. Pawlak, M. Bieniecki, Gliwice 2009;
  • Praktyki Integracji. Doświadczenia i perspektywy, red. M. Bieniecki, M. Pawlak, Warszawa 2012;
  • Monitor Integracji. Ewaluacja i ocena skuteczności działań prowadzonych przy finansowanym wsparciu Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich w latach 2007-2012, red. M. Bieniecki, P. Kaźmierkiewicz, P. Matusz-Protasiewicz, Gliwice 2013);

2. M. Duszczyk, K. Matuszczyk, Migration in the 21st century from the perspective of CEE countries – an opportunity or a threat?, Warsaw 2014;

3. M. Duszczyk, K. Matuszczyk, A one-way ticket? Migration in Europe from the perspective of CEE countries, Warsaw 2015;

4. Forecasting migration between the EU, V4 and Eastern Europe. Impract of Visa Abolition, red. M. Jaroszewicz, M. Lesińska, Warsaw 2014.


2. Przegląd pozostałych publikacji

Zebrana tutaj lista obejmuje kilkadziesiąt publikacji wydanych w ciągu ostatnich kilkunastu lat.

  • Anacka M., Poakcesyjne migracje Polaków – ciągłość czy zmiana?, „Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny” 2010, z. 4., s. 37-54.
  • Antoniewski R., Przyczynek do badań nad nieformalnym rynkiem pracy cudzoziemców. Funkcjonowanie „giełdy pracy” w jednej z podwarszawskich miejscowości, Instytut Studiów Społecznych UW, Warszawa 1997, seria Prace Migracyjne, nr 3. Online: www.migracje.uw.edu.pl/download/publikacja/549/
  • Kobiety i młodzież w migracjach. Migracje i społeczeństwo, t. 10, red. J.E. Zamojski, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2005.
  • Bednarski M., Kryńska E., Pater K., Walewski M., Przyczyny pracy nierejestrowanej w Polsce. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2008.
  • Antoniewski R., Koryś I., Imigranci o nieuregulowanym statusie. Społeczne i ekonomiczne aspekty funkcjonowania w Polsce, seria Prace Migracyjne, nr 47, 2002.
  • Bagińska D., Bieniecki M., Bojar H. i in., The European Dilemma: Institutional Patterns and Politics of „Racial” Discrimination: WP4 Institutional Discrimination, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2004-2005.
  • Bieniecki M., Regularization of Immigrants in Poland: What was wrong with it and what should be done?, www.migraceonline.cz
  • Bieniecki M., Frelak J., Praca cudzoziemców w Polsce rozwiązaniem problemów na rynku pracy, „Analizy i Opinie” 2007, nr 75, Instytut Spraw Publicznych ,Warszawa.
  • Bieniecki M., Frelak J., Non-Poles on the Polish Labor Market. Problems and Challenges. An overview of the issue of racial/ethnic discrimination in the private sector in Poland, Caritas Polska, Lublin, Gliwice 2005.
  • Bieniecki M., Bojar H., Frelak J. i in., Regulacja migracji zarobkowej – wyzwania dla Ukrainy w kontekście polskich doświadczeń. CPCFPU, PAUCI, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2005. Online: http://www.isp.org.pl/files/8623030200558718001121427779.pdf  
  • Bieniecki M., Bojar H., Gąsior-Niemiec A., Pawlak M., Migranci na rynku pracy w Polsce. Wyniki badan przeprowadzonych wśród migrantów ekonomicznych i pracowników polskich, Instytut Spraw Publicznych, 2006. Online: http://www.isp.org.pl/files/6832569250505177001119877937.pdf
  • Bieniecki M., Bojar H., Frelak J. i in., Regulacja migracji zarobkowej – wyzwania dla Ukrainy w kontekście polskich doświadczeń. Raport z badań socjologicznych przeprowadzonych wśród migrantów ekonomicznych z Ukrainy w Warszawie i okolicach, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2005.
  • Bieniecki M., Kaźmierkiewicz P., Smoter B., Integracja cudzoziemców w Polsce. Wybrane aspekty, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2007.
  • Bieniecki M., Kaźmierkiewicz P., Learning to welcome. Selected aspects of integration of migrants in Poland, Institute of Public Affairs, Warszawa 2008,
  • Bieniecki M., Frelak J., Kaźmierkiewicz P, Pawlak M., Ukrainian Migrants on the Polish Labor Market, IOM: Kyiv 2008 (manuskrypt).
  • Bloch N., Groździak E.M. (red.), Od gości do sąsiadów. Integracja cudzoziemców spoza Unii Europejskiej w Poznaniu w edukacji, na rynku pracy i w opiece zdrowotnej, Centrum Badań Migracyjnych UAM, Poznań 2010.
  • Bojar H., Być migrantem w Polsce. Analiza doświadczeń przybyszów spoza Unii Europejskiej, manuskrypt, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2006.
  • Constant A.F., Zimmermann K.F., International Handbook on the Economics of Migration, Edward Elgar Publishing Limited, Cheltenham, UK, Northamptom, MA, USA 2013.
  • Domaradzka E., Popyt na prace cudzoziemców w gospodarstwach domowych [w:] Popyt na pracę cudzoziemców, red. S. Golinowska, Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Warszawa 2004.
  • Fagasiński M., Szczepanik M., Między wsparciem a ograniczaniem. Odpowiedzi na wyzwania migracji XXI wieku w wybranych krajach Europy, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa 2014.
  • Fihel A., Cechy społeczno demograficzne i rozmieszczenie przestrzenne cudzoziemców w Polsce [w:] Górny A., Grzymała-Kazłowska A., Kępińska E.,
  • Fihel A., Piekut A., Od zbiorowości do społeczności: rola migrantów osiedleńczych w tworzeniu się społeczności migranckich w Polsce, „CMR Working Papers” 27/85, 2007. Online: http://www.migracje.uw.edu.pl/obm/pix/027_85.pdf
  • Frelak J., Praca Ukrainców w Polsce – rekomendacje dla polityki migracyjnej, „Analizy i Opinie” 2005, nr 38, Instytut Spraw Publicznych. Online: http://www.isp.org.pl/files/18351185660564283001123683283.pdf  
  • Frelak J. (red.), Strategie przetrwania. Integracja cudzoziemców na polskim rynku pracy, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2010.
  • Frelak J., Klaus W., Wiśniewski J. (red.), Przystanek Polska: Analiza programów integracyjnych dla uchodźców, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2007.
  • Golemo K., Obraz Polski i Polaków we Włoszech. Poglądy, oceny, opinie, WUJ, Kraków 2010.
  • Golinowska S. (red.), Popyt na pracę cudzoziemców. Polska i sąsiedzi, Institute of Labor and Social Affairs, Warszawa 2004.
  • Górny A., Grzymała-Kazłowska A., Kępińska E., Fidel A., Piekut A., Od zbiorowości do społeczności: rola migrantów osiedleńczych w tworzeniu się społeczności immigranckich w Polsce, CMR Working Papers 2007, nr 27/85. Online: http://www.migracje.uw.edu.pl/publ/556/
  • Górny A., Kępińska E., Mixed Marriages in Migration from the Ukraine to Poland, „Journal of Ethnic and Migration Studies” 2004, 30 (2): 353-372.
  • Górny A., Stola D., Akumulacja i wykorzystanie migracyjnego kapitału społecznego [w:] Jaźwińska E., Okólski M. (red.), Ludzie na huśtawce. Migracje między peryferiami Polski a Zachodem, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2001.
  • Górny A., Grabowska-Lusińska I., Lesińska M., Okólski M. (red.), Transformacja nieoczywista. Polska jako kraj imigracji, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2010.
  • Grabowska-Lusińska I., Żylicz A., Czy polska gospodarka potrzebuje cudzoziemców, Ośrodek Badań nad Migracjami UW, Warszawa 2008 (w druku).
  • Grzymała-Kazłowska A., Konstruowanie „innego”. Wizerunki imigrantów w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2007.
  • Grzymała-Kazłowska A. (red.), Między jednością a wielością. Integracja odmiennych grup i kategorii migrantów w Polsce, Ośrodek Badań nad Migracjami UW, Warszawa 2008.
  • Grzymała-Kazłowska A., Łodziński S. (red.), Problemy integracji imigrantów. Koncepcje, badania, polityki, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2008.
  • Grzymała-Kazłowska A., Okólski M., Influx and Integration of Migrants in Poland in the Early XXI Century, Institute of Social Affairs, Warszawa University, Working Papers 2003, no. 50.
  • Halik T., Kosowicz A., Marek A., Imigranci w polskim społeczeństwie, Stowarzyszenie Vox Humana, Warszawa 2009.
  • Iglicka K. (red.), Migration and labour markets in Poland and Ukraine, Instytut Spraw Publicznych, Warsaw 2003.
  • Iglicka K., Ethnic Division on Emerging Foreign Markets in Poland during the Transition Period, „Europe-Asia Studies” 2000, 52 (7): 1237-1255.
  • Iglicka K., Sword K. (red.), The Challenge of East – West Migration for Poland, Studies in Russia and East Europe, MacMillan Press Ltd., Great Britain 1999.
  • Ukrainian Migrants on the Polish Labour Market, International Organization for Migration 2008, Kyiv (manuscript).
  • Kaczaraba S., Emihracja z Zahidnoj Ukrainy (1991-1999) [Emigracja z Zachodniej Ukrainy], Lvivski Nacjonalnij Universitet im. Ivana Franka, Lviv 2003.
  • Kaczmarek P., Lesińska M. (red.), Krajobrazy migracyjne Polski, Ośrodek Badań nad Migracjami, Warszawa 2012.
  • Kaczmarczyk P. (red.), Migracje zagraniczne a procesy rynku pracy – przypadek Lubelszczyzny, Ośrodek Badań nad Migracjami, Warszawa-Lublin 2008.
  • Jasińska-Kania A., Marody M. (red.), Polacy wśród Europejczyków, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2002.
  • Kawczyńska-Butrym Z., Migracje. Wybrane zagadnienia, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2009.
  • Kawczyńska-Butrym Z., Ogryzko-Wiewiórkowska M., Butrym M., Wyjazdy Polaków – przyjazdy Ukraińców. Lokalne problemy migracyjne na Lubelszczyźnie, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2012.
  • Kaźmierkiewicz P., Pataraia T., Polityka Migracyjna Gruzji: Wnioski z Polskich doświadczeń, ISP, Warszawa 2011.
  • Kaźmierkiewicz P. i in., The situation of migrants from Belarus, Moldova and Ukraine on the Labour Markets of Latvia, Lithuania, Hungary, Poland and the Slovak Republic, Soderkoping/Cross-Border Cooperation Process, Kijów 2009.
  • Kaźmierkiewicz P., Korczyńska J., Experience of Poland after 1989 as a country of entry and exit, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2005.
  • Kaźmierkiewicz P., Integracja z Schengen jako wyzwanie dla polskiej polityki wizowej wobec wschodnich sąsiadów, „Analizy i Opinie” 2005, nr 42, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa.
  • Kępińska E., Recent Trends in International Migration. The 2007 SOPEMI Report for Poland, CMR Working Papers 2007, nr 29/87. Online: http://www.migracje.uw.edu.pl/publ/558/ 
  • Kępińska E., Recent Trends in International Migration. The 2006 SOPEMI Report for Poland, CMR Working Papers 2006, nr 15/73. Online: http://www.migracje.uw.edu.pl/publ/394/ 
  • Kępińska E., Recent Trends in International Migration. The 2005 SOPEMI Report for Poland, CMR Working Papers 2005, nr 2/60. Online: http://www.migracje.uw.edu.pl/publ/396/ 
  • Kępińska E., Recent Trends in International Migration. The 2004 SOPEMI Report for Poland, CMR Working Papers 2004, nr 56. Online: http://www.migracje.uw.edu.pl/publ/398/ 
  • Kępińska E., Recent Trends in International Migration. The 2003 SOPEMI Report for Poland, CMR Working Papers 2003, nr 52. Online: http://www.migracje.uw.edu.pl/publ/583/ 
  • Kępińska E., Okólski M., Recent Trends in International Migration. The 2002 SOPEMI Report for Poland, CMR Working Papers 2002, nr 48. Online: http://www.migracje.uw.edu.pl/publ/284/ 
  • Kępińska E., Stola D., Migration Policy and Politics in Poland [w:] Górny A., Ruspini P. (red.), Migration in the New Europe. East-West Revisited, Great Britain 2004.
  • Kicinger A., Between Polish Interests and the EU influence – Polish Migration Policy Development 1989-2004. Central European Forum for Migration Research, Working Paper 2005, nr 9. Online: http://www.cefmr.pan.pl/docs/cefmr_wp_2005-09.pdf
  • Kindler M., Risk and Risk Strategies of Labour Migrants. The Case of Ukrainian Domestic Workers in Poland, praca doktorska, European University Viadrina, Frankfurt (Oder) 2008.
  • Klaus W. (red.), Funkcjonowanie migrantów na polskim rynku pracy, SIP, Warszawa 2007.
  • Klaus W. (red.), Prawne uwarunkowania integracji cudzoziemców w Polsce. Komentarz dla praktyków, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej, Warszawa 2006.
  • Klaus W., Różni, ale równi. Prawo a równe traktowanie cudzoziemców w Polsce, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej, Warszawa 2013.
  • Klaus W. (red.), Sąsiedzi czy intruzi? O dyskryminacji cudzoziemców w Polsce, SIP, Warszawa 2010.
  • Kloc-Nowak W., Functioning of female immigrants from Ukraine on the Polish labour market – present situation and recommendations for the receiving society, „Analizy, Raporty, Ekspertyzy” 2007, nr 9/07, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej, Warszawa. Online: http://www.interwencjaprawna.pl/docs/ARE-907-Ukrainki-na-polskim-rynku-pracy.pdf
  • Weronika Kloc-Nowak, Funkcjonowanie imigrantek z Ukrainy na polskim rynku pracy – sytuacja obecna i rekomendacje dla społeczeństwa przyjmującego, „Analizy, Raporty, Ekspertyzy” 2007, nr 9, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej, Warszawa.
  • Konieczna J., Polacy–Ukraińcy, Polska–Ukraina. Paradoksy stosunków sąsiedzkich, Instytut Socjologii UW, 2003, Online: http://www.batory.org.pl/doc/paradoksy.pdf  
  • Korys P., Peryferyjność a migracja niepełna [w:] Jaźwinska E., Okólski M. (red.), Ludzie na huśtawce. Migracje miedzy peryferiami Polski i Zachodu, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2001, s. 188-205.
  • Lutz H., When Homes Become a Workplace: Domestic Work as an Ordinary Job? [w:] Lutz H. (red.), Migration and Domestic Work. A European Perspective on a Global Theme, Ashgate, London 2008.
  • Lutz H., Life in the Twilight Zone: Migration, Transnationality and Gender in the Private Household, „Journal of Contemporary European Studies” 2004, 12 (1).
  • Łukowski W., Czy Polska staje się krajem imigracyjnym?, CMR Working Papers 1997, nr 12. Online: http://www.migracje.uw.edu.pl/publ/43/
  • Malynovska O., International Migration in Contemporary Ukraine: Trends and Policy, „Global Migration Perspectives” 2004, nr 14.
  • Matusz-Protasiewicz P., Strategia migracyjna Polski – co z integracją?, „Biuletyn Migracyjny” 2011, nr 29. Online: http://biuletynmigracyjny.uw.edu.pl/29-maj-2011/strategia-migracyjna-polski-co-z-integracja
  • Massey D.S., Arango J., Hugo G., Kouaoci A., Pellgrino D., Taylor J.E., Theories of International Migration: A Review and Appraisal in Population and Development, 1993, 19 (3), s. 431-466.
  • Nare L., Ukrainian and Polish Domestic Workers in Naples – A Case of East-South Migration, 2003. Online: www.migrationonline.cz
  • Okólski M., Migration in the New Europe: East-West Revisited [w:] Górny A., Ruspini P. (red.), Migration in the New Europe. East-West Revisited, Palgrave Macmillan, Great Britain 2004.
  • Okólski M., Incomplete Migration: a New Form of Mobility in Central and Eastern Europe. The case of Polish and Ukrainian Migrants [w:] Wallace C., Stola D. (red.), Patterns of Migration in Central Europe, Palgrave, New York 2001.
  • Okólski M., Najnowszy ruch wędrówkowy z Ukrainy do Polski. Charakterystyka strumieni, cech migrantów i okoliczności pobytu w Polsce, ISS UW, Working Papers, Migration Series 1997, nr 14, Warszawa. Online: http://www.migracje.uw.edu.pl/publ/563/
  • Oksamytna S., Khmelko V., The Dynamics of Household Income Stratification and Change in Some Social Exclusion Indicators during Post-Soviet Transformation of Ukraine, University of Kiev-Mohyla Academy, Kiev International Institute of Sociology, 2004. Online: http://kiis.com.ua/materials/articles/social%20exclusion_Oksamytna_Khmelko.pdf 
  • Pawlak Mikołaj. Termin „integracja” jako narzędzie legitymizacji. Neoinstytucjonalna analiza uprawomocniania działań w polu organizacyjnym obsługi i pomocy imigrantom w Polsce, [w:] „Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny” 2011, 2, s. 59-80.
  • Podgórski M., Migration Policies Toward Third-Country Nationals, „Visegrad Insight” 2014, 1 (5): 25-28.
  • Prybytkowa I., Migranci zarobkowi w hierarchii społecznej społeczeństwa ukraińskiego: status, wartości, strategie życiowe, styl i sposób życia, „Studia Socjologiczne” 2004, 4 (175): 61-89.
  • Rosińska-Kordasiewicz A., „Powiedzieli mi, że mam chodzić w fartuszku, ja powiedziałam, że nie będę chodzić". Negocjacje i napięcia w pracy Polek pracujących w sektorze usług domowych w Neapolu, [w:] Napierała Joanna i Marta Kindler Migracje kobiet z i do Polski. Przegląd badań (w druku).
  • Rosińska-Kordasiewicz A., Praca pomocy domowej. Doświadczenie polskich migrantek w Neapolu, CMR Working Papers 2006, nr 4/62. Online: www.migracje.uw.edu.pl/download/publikacja/588/
  • Samoraj Beata, Przedsiębiorczość kobiet na polskim rynku pracy na przykładzie cudzoziemek zatrudnionych nielegalnie w sektorze usług domowych, Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej, Warszawa 2007.
  • Slany K. (red.), Migracje kobiet. Perspektywa wielowymiarowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008.
  • Stola D., Introduction: patterns of migration in Central Europe [w:] Wallace C., Stola D. (red.), Patterns of Migration in Central Europe, Palgrave Macmillan, Houndmills/Basingstoke/Hampshire 2001, s. 3-44.
  • Stola D., Migrations in Central and Eastern Europe, „International Migration Review” 1998, 32 (4): 1069-1072.
  • Stola D., Mechanizmy i uwarunkowania migracji zarobkowych do Polski, CMR Working Papers 1997, nr 11. Online: http://www.migracje.uw.edu.pl/publ/469/
  • Sulkowski M., Pół wieku diaspory tureckiej w Niemczech. Społeczność turecka w Republice Federalnej Niemiec – procesy migracji i integracji po 1961 roku, IPS, Warszawa 2012.
  • Weinar A., Europeizacja polskiej polityki wobec cudzoziemców 1990-2003, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2006.
  • Weinar A., Polityka Migracyjna Polski w latach 1990-2003 – próba podsumowania, „Raporty i Analizy” 2005, nr 10/5, Centrum Stosunków Międzynarodowych.
  • Współpraca drogą do Integracji. Zalecenia dla polityki integracyjnej Polski, IOM, Warszawa 2012.
  • Wysieńska K., Wencel K. (współpraca), Status, tożsamość, dyskryminacja, ISP, Warszawa 2013.